Türkiye'nin en büyük kuantum bilgisayarı TÜBİTAK bünyesinde kurulacak. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, 54 kübit kapasiteli sistemin 2027'de devreye alınacağını duyurdu. Bakanın aktardığına göre kurulacak makine IQM Radiance R3 adını taşıyor ve Türkiye'yi kuantum teknolojilerinde dünyanın önde gelen ülkeleri arasına yaklaştıracak.
Kuantum bilgisayar TÜBİTAK'ta ne zaman devreye girecek?
Sistemin 2027'de devreye alınması planlanıyor. Mehmet Fatih Kacır, 54 kübitlik IQM Radiance R3 kuantum sisteminin TÜBİTAK bünyesinde çalışmaya başlayacağını söyledi. Kurulum yeri olarak TÜBİTAK belirtiliyor; hangi tesiste konuşlanacağı ve kurulumun hangi aydan itibaren başlayacağı ise paylaşılmadı. Yani tarih yıl düzeyinde net, ayrıntısı bekleniyor.
54 kübit ne demek, Türkiye'yi dünyada nereye taşıyor?
Kübit, kuantum bilgisayarın en küçük bilgi birimi; Kacır'a göre 54 kübitlik sistem Türkiye'yi dünyanın önde gelen 15 ülkesi arasına yaklaştıran bir adım. Klasik bilgisayarlarda bir bit ya da sıfır ya da bir değerini alır. Kübit ise iki durumu aynı anda taşıyabildiği için, çok sayıda kübit bazı hesapları klasik makinelerden çok daha hızlı yapabilir. Kacır, sistemin bu alandaki küresel sıralamada ilk 15'e girme hedefine büyük bir adım olduğunu belirtti.
Kuantum bilgisayar ne işe yarayacak?
Yapay zekadan siber güvenliğe, malzeme biliminden karmaşık optimizasyon problemlerine kadar birçok alanda kullanılacak. Bakanlığın duyurusuna göre sistemle bu alanlarda yerli algoritma ve yazılımlar geliştirilecek. İlaç keşfi, enerji verimliliği, ulaşım ve lojistik planlaması ile siber savunma da uygulama alanları arasında sayılıyor. Hedef, yabancı teknolojiye bağımlılığı azaltmak ve bu alanlarda nitelikli insan gücü yetiştirmek.
Kuantum bilgisayarı kimler kullanabilecek?
Ülke genelindeki araştırmacılar, ulusal hesaplama altyapısı TRUBA üzerinden sisteme erişebilecek. Yani makine yalnızca TÜBİTAK çalışanlarına kapalı kalmayacak; üniversiteler ve araştırma kurumları da başvuruyla yararlanabilecek. Başvuru koşulları ve erişim takvimi henüz açıklanmadı. Bakan, donanımın, verinin ve fikri mülkiyet haklarının tamamen Türkiye'nin kontrolünde olacağını vurguladı.
Türkiye'de daha önce kuantum bilgisayar var mıydı?
Evet, ama çok daha küçük bir ölçekte: TOBB ETÜ'de 5 kübitlik QuanT adlı bir kuantum bilgisayar daha önce devreye alınmıştı. Türkiye'de süperiletken kuantum teknolojisi üzerine araştırmalar 2010'dan beri sürüyor. Yeni sistem, bu birikimin üzerine kurulacak ilk büyük ölçekli makine olarak duyuruldu. Kübit sayısı on katın üzerinde artıyor, ancak hesaplama gücü yalnızca kübit sayısıyla ölçülmüyor.
Kuantum bilgisayar fiyatı ve yatırım maliyeti açıklandı mı?
Hayır, sistemin bedeli ya da yatırım tutarı duyuruda yer almadı. Kuantum bilgisayarın fiyatının ne olacağı ve kaç milyon liralık ya da dolarlık bir yatırımla alınacağı sorusu şimdilik cevapsız. Sadece kapasite, devreye alma yılı ve kullanım alanları paylaşıldı. Maliyet açıklanırsa bu haberde güncelleyeceğiz.
Kuantum bilgisayar nedir, ne işe yarar?
Kuantum bilgisayar, kuantum mekaniğinin kurallarını kullanarak hesap yapan makine. Her işte klasik bilgisayardan hızlı değil; belirli problem türlerinde, örneğin çok sayıda olasılığı taramayı gerektiren hesaplarda fark yaratması bekleniyor. Bu yüzden TÜBİTAK'taki 54 kübitlik sistem, günlük kullanımdan çok araştırma ve sanayi hesapları için hedefleniyor.
