Gazeteci A. Cüneyt Polat (@aybers), 19 Kasım'da X hesabından Sayıştay'ın 2022 yılına ait raporundaki otoyol geçişi tablosuna dikkat çekti. Polat'a göre bu rakamlar “olayı anlatıyor”. Tabloya göre HGS ile yapılan geçişlerde kaçak geçişler sayıca toplamın yaklaşık yüzde 5'i, ama tutar olarak toplam gelirin yaklaşık yüzde 40'ı. Aşağıda tabloyu, Polat'ın dikkat çektiği tutarsızlığı ve kendi hesabımızı anlatıyoruz.

Tabloda ne yazıyor?
Sayıştay Başkanlığı'nın raporunda iki tablo var: Tablo 5, OGS (Otomatik Geçiş Sistemi) ile yapılan geçişleri, Tablo 6 ise HGS (Hızlı Geçiş Sistemi) ile yapılan geçişleri gösteriyor. Rakamlar 2022 yılına ait:
| Kalem | OGS (adet / TL) | HGS (adet / TL) |
|---|---|---|
| Geçiş sayıları ve elde edilen toplam gelir | 31.572.790 / 274.512.649 | 486.077.975 / 4.231.610.239 |
| Kaçak geçişler (idari para cezası dâhil) | 2.747.533 / 113.825.656 | 23.989.800 / 1.706.499.073 |
| Vergi dairelerince gelir kaydedilmesi gereken kaçak geçiş tutarı | 81.175.320 | 747.522.547 |
| KGM'ce gelir kaydedilmesi gereken kaçak geçiş tutarı | 20.293.830 | 186.880.637 |
| Toplam tahsilat | 251.747.518 | 3.890.310.424 |
Tablonun altındaki not şöyle: 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun'un 30. maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılıyor.
Polat'ın dikkat çektiği tutarsızlık ne?
Polat gönderisinde şunları yazdı: “2022 yılında kaçak geçişler toplam geçişlerin adet bakımından %4,94'ü kadar. Çok düşük… Fakat tahsilata bakalım. Kaçak geçiş tutarı, toplam gelirin yaklaşık %40,33'ü kadar.” Ardından özetledi: “Kaçak geçişler adet olarak toplamın yaklaşık %5'i, tutar olarak ise yaklaşık %40'ı!”
Rakamları tablodan biz de hesapladık; Polat'ın yüzdeleri HGS tablosuyla (Tablo 6) birebir tutuyor:
| Oran | OGS | HGS |
|---|---|---|
| Kaçak geçişin geçiş sayısındaki payı | %8,70 | %4,94 |
| Kaçak geçiş tutarının toplam gelirdeki payı | %41,46 | %40,33 |
| Kaçak geçiş başına düşen tutar | yaklaşık 41,43 TL | yaklaşık 71,13 TL |
| Tüm geçişlerde geçiş başına ortalama gelir | yaklaşık 8,69 TL | yaklaşık 8,71 TL |
Yani HGS'de her yüz geçişin yaklaşık beşi kaçak, ama bu beşin parası toplam gelirin yüzde 40'ına denk geliyor. Kaçak bir geçiş için kayda giren tutar, ortalama bir geçişin yaklaşık 8,2 katı. Tutar “idari para cezası dâhil” olduğu için bu fark doğal olarak ceza kalemlerinden geliyor; tabloda cezanın ne kadarının geçiş ücreti, ne kadarının ceza olduğu ayrı yazılmamış.
“Avukatlık ofislerinin ücretlerini koy”
Polat'ın vurguladığı ikinci nokta, cezaların takibinin kimde olduğu: “İdari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılıyor.” Ardından şunu yazdı: “Bu rakama bir de avukatlık ofislerinin ücretlerini koy! %50 alsalar… Güzel kaymak.” Bu, Polat'ın kendi yorumu. Raporda avukatlık ücretine ilişkin bir rakam yok; yüzde 50 de bir varsayım.
Polat gönderisini şu çağrıyla bitirdi: “Sorumlular kimse kesinlikle mağdurları ikna edecek net bir açıklama yapmak zorundalar.”
Bizim hesabımızda dikkat çeken başka bir şey var
Tablodaki “Toplam tahsilat” satırını kendi hesabımızla kontrol ettik. Her iki tabloda da toplam gelir ile toplam tahsilat arasındaki fark, kaçak geçiş tutarının tam yüzde 20'sine eşit çıkıyor: HGS'de 4.231.610.239 − 3.890.310.424 = 341.299.815 TL, bu da 1.706.499.073 TL'nin yüzde 20'si. OGS'de de aynı: 22.765.131 TL, yine kaçak tutarın yüzde 20'si. Tablonun altındaki iki kalemin toplamı ise (HGS'de 934.403.184 TL) bu sonucu vermiyor. Raporun bu hesabı nasıl yaptığını tablo açıklamıyor; bu yüzden bir sonuç çıkarmıyoruz, yalnızca rakamların nasıl örtüştüğünü yazıyoruz.
Konu neden güncel?
HGS'de ihlalli geçişte uygulanan ceza düzeni günlerdir tartışılıyor: ilk 15 günde ceza yok, sonrasında bir kat, 46. günden sonra dört kat ceza uygulanıyor. Bakan Uraloğlu'nun toplantı çağrısını anlattığımız haberimizde bakanın çağrısını, “eski tas eski hamam” diyerek anlattığımız HGS cezası haberimizde ise bu düzene itirazımızı ve hukuki zemini anlattık. Sayıştay tablosu, cezaların toplam gelirdeki ağırlığını rakamla gösteriyor.
Neler bilinmiyor?
Tablodaki rakamlar 2022 yılına ait; 2023, 2024 ve 2025 için güncel bir tablo bulamadık. Kaçak geçiş tutarının ne kadarının gerçekten tahsil edildiği, ne kadarının geçiş ücreti ve ne kadarının ceza olduğu tabloda ayrı yazılmıyor. “Toplam tahsilat” satırının nasıl hesaplandığı raporun metninden okunmalı; biz raporun tamamını görmedik, yalnız gönderideki görseli inceledik. Avukatlık ücretlerinin gerçek payına dair resmî bir bilgi de yok. Sayıştay, Karayolları Genel Müdürlüğü ya da otoyol işletmecilerinden konuyla ilgili bir açıklama bulunamadı.






