Ankara'da TÜİK, eylül ayı tarım ürünleri üretici fiyatları verisini 14 Ekim Çarşamba günü açıkladı. Tarım-ÜFE olarak anılan endeks, çiftçinin ürününü sattığı fiyattaki değişimi ölçüyor ve eylülde bir önceki aya göre yüzde 1,99 geriledi. Yıllık bazda ise artış yüzde 12,93 oldu. Yani çiftçinin sattığı ürün bir yıl öncesine göre hâlâ daha pahalı, ama bir ay öncesine göre ucuzladı.
Tarım ürünleri üretici fiyatları eylülde yüzde kaç değişti?
TÜİK'in bülteninde ana rakamlar şöyle: Eylülde aylık değişim eksi yüzde 1,99, yıllık değişim artı yüzde 12,93. Yılın başından bu yana, yani geçen yılın aralık ayına göre artış yüzde 7,03. Son on iki ayın ortalamasının bir önceki on iki ayın ortalamasına göre artışı ise yüzde 30,64. Bu iki rakam farklı şeyi ölçüyor: yüzde 12,93 yalnızca eylülü geçen yılın eylülüyle kıyaslıyor, yüzde 30,64 ise bütün bir yılın ortalamasını.
Eksi yüzde 1,99'u şöyle okuyun: ağustosta üreticiye 100 lira ödenen bir sepet, eylülde 98,01 liraya indi. Yıllık yüzde 12,93 ise geçen yılın eylülünde 100 lira olan aynı sepetin bugün 112,93 lira etmesi demek. Yılbaşından bu yana artışın yüzde 7,03'te kalması da bir şey söylüyor: iki rakamı birlikte hesapladığımızda endeksin geçen yılın eylülü ile aralığı arasında yaklaşık yüzde 5,5 arttığı ortaya çıkıyor. Bu oran TÜİK'in değil, bizim hesabımız.
Eylülde tarım ürünleri üretici fiyatlarında en sert düşüş hangi kalemde?
Sektör bazında düşüşün en sert yaşandığı alan balıkçılık: balık ve diğer su ürünlerinin fiyatları aylık bazda yüzde 9,93 geriledi. Ormancılık ürünleri yüzde 2,75, tarım ve avcılık ürünleri ile ilgili hizmetler yüzde 1,66 düştü. Tarım ürünleri üretici fiyatlarında alt gruplara inince en büyük aylık düşüş tropikal ve subtropikal meyvelerde: yüzde 14,69. Ana ürün gruplarında tablo farklı: Çok yıllık bitkisel ürünler yüzde 8,37 geriledi, tek yıllık bitkisel ürünler yüzde 0,03 ile neredeyse yerinde saydı ve canlı hayvan ile hayvansal ürünler yüzde 1 yükseldi.
Yıllık yüzde 12,93'ün içinde hangi ürün grubunun fiyatı en çok yükseldi?
Tarım ürünleri üretici fiyatlarındaki yıllık artışın başını sebze, kavun-karpuz, kök ve yumrulu bitkiler çekiyor. Bu alt grupta fiyatlar, geçen yılın eylülüne göre yüzde 61,07 yükselmiş durumda. Yani eylülde toplam endeks gerilese de bu kalemde bir yıllık sıçrama çok büyük. Aylık düşüşle yıllık artış arasındaki bu makas, tarım fiyatlarının ay ay oynak seyrettiğini ve tek bir ayın verisiyle yılın değerlendirilemeyeceğini gösteriyor.
Tarım-ÜFE nedir, market raflarındaki enflasyonla ne ilgisi var?
Tarım ürünleri üretici fiyatları endeksi, yani Tarım-ÜFE, çiftçinin tarlada, serada, bahçede ya da ahırda sattığı ürünün fiyatını izliyor. Yani market rafındaki fiyat değil, ürünün üreticiden çıkış fiyatı. Raftaki fiyatı gösteren enflasyon ölçümü ise TÜİK'in tüketici fiyat endeksi; ikisi ayrı sepetlerden hesaplanıyor ve aynı yönde hareket etmek zorunda değil. Üretici fiyatlarındaki yüzde 12,93'lük yıllık artışın market faturasına ne kadar yansıyacağını bu veri tek başına söylemiyor; zincirde nakliye, işleme, kâr payı gibi halkalar var.
Çiftçi ve tüketici için eylül verisi ne anlama geliyor?
Tarım ürünleri üretici fiyatları cephesinde eylül, çok yıllık bitkisel ürünlerde, yani bir kez dikilip yıllarca ürün veren meyve ağacı ya da bağ gibi bitkilerde, fiyatın yüzde 8,37 gerilediği bir ay oldu. Tek yıllık bitkisel ürünlerde ise fiyat neredeyse hiç kıpırdamadı. Tüketici tarafında bu rakam, raftaki fiyatın aynı oranda düşeceği anlamına gelmiyor. Ekim ayı enflasyon tahminini ve maaş hesaplarına yansımasını ayrı bir haberde verdik, TÜİK'in ağustos ayı perakende satış ve ciro rakamlarını da öyle.
