Tom Barrack, ABD'nin Ankara Büyükelçisi olarak Mısır'ın Mekke Savunma Anlaşması'nın neden dışında kaldığını tek cümleyle özetledi: Kahire'nin elinde İsrail'le ve Yunanistan'la yapılmış anlaşmalar var. Sözleri 29 Ekim akşamı dolaşıma girdi; Ankara'daki Türk Devletleri Teşkilatı zirvesinin ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki telefon görüşmesinin hemen ardından geldi.
Tom Barrack Mısır için ne dedi?
Tom Barrack, Mısır'ın Mekke Savunma Anlaşması'nın dışında bırakıldığını söyledi ve gerekçeyi kendisi sıraladı: Mısır'ın İsrail'le zaten bir anlaşması var, Yunanistan'la da bir güvenlik anlaşması yapmış durumda. Aktarımlarda Mısır'ın anlaşmadan çıkarıldığı yazıyor; bu değerlendirme büyükelçinin kendi yorumu. Mısır yönetiminden bu sözlere karşılık resmî bir yanıt görülmedi; Kahire'nin anlaşmadan resmen çekildiğine dair bir belge ya da bildirim de ortada yok.
Mekke Savunma Anlaşması nedir?
Basına yansıyan bilgilere göre Mekke Savunma Anlaşması, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın kurduğu ortak savunma düzenlemesi. Metin Türkiye'de TBMM'nin gündeminde; anlaşma Dışişleri Komisyonu'ndan geçti ve Genel Kurul'a doğru ilerliyor. Komisyondaki oylamayı ve perde arkasını Ankara'da Mekke Savunma Anlaşması TBMM Dışişleri Komisyonu'ndan geçti haberimizde anlattık.
Mısır Mekke antlaşmasına neden katılmadı?
Mısır Mekke antlaşmasına neden katılmadı sorusunun cevabı Tom Barrack'a göre basit: Kahire'nin başka güvenlik bağları var. İsrail'le yapılmış anlaşma ve Yunanistan'la imzalanmış güvenlik düzenlemesi Mısır'ı Mekke çerçevesinin dışında tutuyor. Mısır'la İsrail arasındaki barış anlaşması 1979'dan beri yürürlükte. Yunanistan cephesine gelince, Ankara'nın Kahire'ye yönelik Doğu Akdeniz hamlesi de aynı günlerde konuşuluyordu: Milli Savunma Bakanlığı, Mısır'ın Türkiye'yle anlaşması halinde 15 bin kilometrekareyi aşan ek deniz yetki alanına ulaşabileceğini hesaplamıştı. O hesabı Ankara'da MSB Mısır deniz yetki alanları için kapı araladı yazımızda açtık.
Tom Barrack Türkiye için başka ne söyledi?
Tom Barrack Türkiye'nin bölgedeki yerini de konuştu: Osmanlı'nın bir dönem bölgenin güvenlik garantörü olduğunu, İngilizlerin de aynı rolü üstlenip sonra çekildiğini hatırlattı ve ABD'nin bölgede kalacağını vurguladı. İran konusunda iki tarafın anlaşmaya yakın olduğunu, bir mola verilip gerilimin düşürülmesinin herkesin yararına olacağını söyledi. Hazar'dan Akdeniz'e uzanan Türk devletlerinin enerji koridorları, ticaret ve bağlantı hatları açısından kritik bir konumda durduğunu da ekledi. Büyükelçiye göre Trump ile Erdoğan'ın ortak vizyonu çatışma yerine ticarete dayalı bir bölge kurmak.
Mısır Mekke Anlaşması'na katılacak mı?
Bugün için cevap Kahire'den gelmedi. Tom Barrack'ın sözü, Mısır'ın bu masada yer almamasının ABD gözünde bilinçli bir sonuç olduğunu düşündürüyor; ama bu bir büyükelçi yorumu, taraflardan birinin ilanı değil. Mısır adına yapılmış resmî bir ret ya da çekilme açıklaması yok. Mısır Mekke Anlaşması'na katılıp katılmayacağı, Kahire'nin kendi açıklamasıyla netleşecek.
Bu açıklama neden önemli?
Çünkü Mekke Savunma Anlaşması Türkiye'de yasalaşma aşamasında ve bölgede hangi başkentin hangi güvenlik hattında durduğu, Doğu Akdeniz'deki deniz yetki pazarlığından Orta Doğu'daki İran gerilimine kadar her dosyayı etkiliyor. Tom Barrack'ın Mısır'ı İsrail ve Yunanistan'la birlikte anması, Kahire'nin hangi eksende okunduğunu gösteren bir işaret olarak bakılıyor; Mısır'ın bu okumayı kabul edip etmediği ise bilinmiyor.
— Necip Fazıl Kısakürek
