Dünya petrolünün ikinci büyük şah damarı da tıkanma noktasına geldi. İran destekli Husiler, Kızıldeniz'in girişindeki Babülmendep Boğazı'na hakim Meyyun (Perim) Adası'nı, boğazı gören Zübab kasabasını ve stratejik Muha limanını art arda ele geçirerek geçişi fiilen kendi denetimlerine aldı. Dört ayrı Yemen hükümeti kaynağının doğruladığı bu ilerleyiş, aynı hafta İran yanlısı milislerin Irak topraklarından fırlattığı insansız hava araçlarıyla Suudi Arabistan'ın Hürmüz Boğazı'na tek alternatifi olan Doğu-Batı petrol boru hattını vurmasıyla aynı güne denk geldi.
Suudi Enerji Bakanlığı'nın açıklamasına göre boru hattı üzerinde 9 ayrı yangın noktası tespit edildi; saldırı özellikle pompalama istasyonlarını hedef aldı. ABD yetkilileri ve Suudi Dışişleri Bakanlığı, saldırının Irak topraklarından hareket eden İran destekli milis gruplarınca gerçekleştirildiğini doğruladı; hat önlem amacıyla kapatıldı.
Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, saldırının izinin sürüldüğü Meysan vilayetindeki Operasyon Komutanı Celil Şerifi'yi görevden aldı ve kapsamlı bir soruşturma başlattı. Suudi Arabistan, Bağdat'ın talebi üzerine misilleme yapmadı. Bölgeyi izleyen analistler, gelişmeyi İran'ın vekil güçler üzerinden hem Arap ülkelerine baskı kurma hem de ABD'nin bölgedeki askeri varlığına meydan okuma stratejisinin bir parçası olarak okuyor.
Tablo Hürmüz'de de bozuk: savaş öncesi günde ortalama 125 gemi geçen boğazdan geçen perşembe yalnızca 7 gemi geçebildi. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre Suudi Arabistan'ın ham petrol arzı ağustosta günlük 6 milyon varile geriledi; bu, son 30 yılın en düşük seviyesi. Bu tablo piyasaya hemen yansıdı: Brent petrol haftayı, mayıs ortasından bu yana ilk kez 100 doların üzerinde kapattı.
Suudi Veliaht Prensi Selman'ın, Husilere karşı doğrudan askeri destek istemek için Trump'ı iki kez aradığı öğrenildi; ancak Washington doğrudan müdahale yerine istihbarat paylaşımı ve hedef belirleme desteği sunmayı tercih etti. Öte yandan İran, pazartesi günü Umman ile Hürmüz'de "güvenli geçiş" konusunu görüşeceğini açıkladı. Reuters'in aktardığı, ancak resmi olarak doğrulanmayan bir iddiaya göre Yemen'deki ilerleyişi İran Devrim Muhafızları'na bağlı komutanlar yönetti.
Babülmendep Boğazı nerede, neden bu kadar kritik?
Babülmendep Boğazı, Kızıldeniz'i Aden Körfezi üzerinden Hint Okyanusu'na bağlayan, Yemen ile Cibuti arasındaki dar geçittir. Dünya petrol ve petrol ürünü ticaretinin yaklaşık yüzde 7'si buradan geçiyor; Hürmüz'deki kesintiden sonra Suudi petrolünün önemli bölümü de bu güzergâha kaymıştı. Husilerin boğaza hakim Meyyun Adası'nı ele geçirmesi, dünyanın iki büyük petrol geçidinin aynı anda risk altına girdiği anlamına geliyor.
Suudi Arabistan'ın petrol boru hattına kim saldırdı, neden misilleme gelmedi?
Saldırı, Irak'ın Meysan vilayetinden kalkan insansız hava araçlarıyla gerçekleştirildi ve İran destekli milis gruplarına mal edildi. Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi'nin bölge komutanını görevden alıp soruşturma başlatmasının ardından Suudi Arabistan, Bağdat'ın isteğine uyarak karşılık vermedi; bu tutum Riyad'ın bölgesel gerilimi büyütmek istemediğinin işareti olarak yorumlanıyor.
Pompaya ne zaman yansır, benzin ve motorine zam gelir mi?
Brent'in 100 doları aşması dünya genelinde akaryakıt fiyatlarına baskı yapıyor; Türkiye'de de son günlerde peş peşe benzin ve motorin zamları yapıldı, önümüzdeki tabelalarda da yeni artışlar bekleniyor. Boru hattının ne zaman yeniden devreye alınacağına dair Suudi Enerji Bakanlığı'ndan henüz resmi bir takvim açıklanmadı.
| Gösterge | Savaş öncesi | Şimdi |
|---|---|---|
| Hürmüz'den günlük geçen gemi | 125 | 7 (perşembe) |
| Suudi ham petrol arzı (IEA, ağustos) | — | 6 milyon varil/gün (30 yılın dibi) |
| Brent petrol | 100 doların altı | 100 doların üzeri (mayıstan bu yana ilk) |
