AKPM (Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi) Genel Oturumu'nda 29 Eylül Salı günü oylanan Yunanistan raporu, Batı Trakya Türkleri ifadesini doğrudan kullanan bir paragraf barındırıyor. Yunanistan'ın Avrupa Konseyi üyeliğinden doğan yükümlülüklerini ne ölçüde yerine getirdiğini tarayan periyodik izleme raporu, Genel Oturum'daki oylamanın ardından kabul edildi; oy dağılımı haberlere yansımadı. Metnin 40. paragrafı, Yunanistan'daki Türk azınlığı bu adla anıyor.
AKPM'nin Yunanistan raporunda Batı Trakya Türkleri ifadesi nerede geçiyor?
Raporu İspanyol milletvekili Laura Castel ile Finlandiyalı milletvekili Miapetra Kumpula-Natri hazırladı. Haberlere yansıyan kısımlar, Batı Trakya Türk azınlığının örgütlenme özgürlüğü sorunları ile Yunanistan'ın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarını uygulamaması başlıklarında toplanıyor. İşin dikkat çeken yanı terim: Atina'nın Lozan metnindeki "Müslüman" tanımına dayanarak kabul etmediği "Türk" adı, bu kez bir parlamenter meclis raporunda Batı Trakya Türkleri biçiminde yer aldı.
AKPM raporunun 40. paragrafı Yunanistan'daki Türk dernekleri için ne diyor?
Paragrafta, Yunanistan'da adında "Türk" sözcüğü geçen derneklerin tescil başvurularının reddedilebildiği, mevcut derneklerin ise feshedilebildiği kaydediliyor. Yani Batı Trakya Türkleri satırının devamı bir terim tercihinden ibaret değil; örgütlenme özgürlüğünün önündeki somut engelleri sıralıyor. Rapor aynı çerçevede, AİHM'nin bu dosyalardaki kararlarının Yunanistan tarafından hayata geçirilmediğine de işaret ediyor.
Kapatılan Türk dernekleri hangileri, AİHM Yunanistan hakkında ne karar verdi?
1927'de kurulan İskeçe Türk Birliği, 1928'de kurulan Gümülcine Türk Gençler Birliği ve 1936'da kurulan Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği, 1980'li yıllarda kapatıldı. Gerekçe, azınlığın Lozan Antlaşması'nda "Türk" değil "Müslüman" diye tanımlanmasıydı. O günden sonra adında "Türk" geçen derneklere resmî faaliyet izni çıkmadı. Yunan makamları, bu kuruluşların Türklerin etnik azınlık olduğu görüşünü savunmak amacıyla kurulduğunu öne sürdü.
Kuruluşu reddedilen Meriç İli Azınlık Gençleri Derneği ile Rodop İli Türk Kadınları Kültür Derneği, kapatılan İskeçe Türk Birliği'yle birlikte 2005'te AİHM'ye başvurdu. Mahkeme 2007 ve 2008 tarihli kararlarında, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin toplanma ve örgütlenme özgürlüğünü güvence altına alan 11. maddesinin ihlal edildiğine hükmetti. Yunan Parlamentosu 2017'de AİHM kararlarının uygulanmasına dair düzenlemeyi, muhalefetin itirazı üzerine milli güvenlik söz konusuysa kararın uygulanmayabileceği şerhiyle onayladı.
AKPM'deki görüşmede Batı Trakya Türkleri için hangi çağrılar yapıldı?
Oturumda söz alan Türk heyeti üyeleri, Yunanistan raporu üzerinden Batı Trakya Türkleri meselesini gündeme taşıdı.
AK Parti İstanbul Milletvekili Sena Nur Çelik Kanat, Yunanistan'ın azınlıkların eğitim hakkı ile din özgürlüğü alanında ciddi ihlallere yol açtığını belirtti. Azınlık okullarının kapatılması, iki dilli anaokullarının bulunmaması ve seçilmiş müftülerin tanınmaması konularının azınlıkla yürütülecek samimi istişarelerle çözülmesini istedi; AKPM'nin Yunanistan'ın yükümlülüklerine ilişkin net bir takvim konusunda ısrarcı olması gerektiğini de vurguladı.
CHP Genel Başkan Yardımcısı ve İzmir Milletvekili Gökçe Gökçen, Yunanistan'ın Batı Trakya Türklerinin örgütlenme özgürlüğüne ilişkin ihlallerinden duyduğu endişeyi dile getirdi. Yunan makamlarının dernek kurma kısıtlamalarını Lozan Antlaşması'nın 45. maddesine dayandırdığını, bu noktada açıklık gerektiğini söyledi ve Yunanistan'da "Türk" adıyla örgütlenmenin mümkün olmadığının altını çizdi.
İYİ Parti Edirne Milletvekili Mehmet Akalın ise kişilerin ve toplulukların etnik kimlikleri dahil kendilerini ifade etme özgürlüğüne sahip olduğunu hatırlattı, AİHM'nin Yunanistan hakkındaki kararlarına değindi ve Atina'yı Türklerin örgütlenme özgürlüğüne saygı göstermeye çağırdı.
Batı Trakya Türkleri kimdir, sorun nerede düğümleniyor?
Batı Trakya Türkleri, Yunanistan'ın kuzeydoğusundaki Batı Trakya bölgesinde, özellikle Gümülcine ve İskeçe çevresinde yaşayan Türk kökenli topluluk olarak anılıyor. Tartışmanın düğüm noktası adlandırma: Atina topluluğu Lozan'daki "Müslüman azınlık" tanımıyla ele alırken, dernek adlarında "Türk" ifadesinin yer alması tescil ve fesih davalarının ana gerekçesine dönüştü. AKPM'de kabul edilen Yunanistan raporunun 40. paragrafı, hem Batı Trakya Türkleri adını hem de adında "Türk" geçen derneklerin tescil ve fesih sorununu aynı metinde ele alıyor.
