Gagavuz Türkleri sandık başında

Moldova'nın güneyindeki Gagavuz Özerk Yeri'nde Gagavuz Türkleri 15 Kasım Pazar günü hem yeni başkanlarını hem de 35 üyeli Halk Topluşu'nu (Halk Meclisi) seçmek için sandık başına gitti. Yaklaşık 129 bin kayıtlı seçmen 67 seçim merkezinde oy kullanıyor. Sandıklar yerel saatle 07.00'de açıldı, 21.00'de kapanacak. Seçimi yaklaşık 200 gözlemci izliyor.

Gagavuzya'da başkanlık için kimler yarışıyor?

Başkanlık için 8 aday yarışıyor; beşi bağımsız, üçü parti adayı. Adayların en az 35 yaşında olması, Moldova'da oturması ve Gagavuz Türkçesi bilmesi gerekiyor. Hiçbir aday oyların yarısından fazlasını alamazsa seçim ikinci tura kalacak.

İvanna Köksal kimdir?

Yarıştaki tek kadın aday İvanna Köksal, Türkiye ile bağı en çok konuşulan isim. 48 yaşındaki Köksal, Çadır-Lunga'ya bağlı Kazayak köyünde doğdu. 2000 yılında Komrat Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesi'ni bitirdi. Gazetecilik, yönetmenlik ve çevirmenlik yaptı. Bugün “İnsanlara Yardım” adlı hayır derneğinde insani, sosyal ve kültürel projeleri yürütüyor.

Siyasete Gagavuzya'nın meclisinde başladı: 2008'de ve 2016'da kendi köyü Kazayak'tan bağımsız aday olarak Halk Topluşu'na seçildi. Haziran–Kasım 2016 arasında bölgenin kamu yayıncısı Gagauziya Radio Televizionu'nun genel yayın yönetmenliğini yaptı. 2019'da Sosyalistler Partisi listesinden Moldova Parlamentosu'na girdi, 2021'de Komünistler ve Sosyalistler Bloku listesinden yeniden seçildi. Parlamentoda Kamu Yönetimi ve Bölgesel Kalkınma Komisyonu'nun sekreterliğini yürüttü.

Köksal'ın eşinin Ankara merkezli bir şirketi bulunuyor; bu bilgi adayın mal bildiriminde yer alıyor. Aynı bildirimde Kazayak'taki aile çiftliği ve tarım arazileri de kayıtlı.

Köksal neden bağımsız aday oldu?

Köksal adaylığını 30 Eylül'de açıkladı. Sosyalistler Partisi yönetimi bu seçim için iki ismi, Köksal'ı ve eski milletvekili Fyodor Gagauz'u değerlendirdi; sonunda Gagauz'u desteklemeye karar verdi. Köksal bu süreci eleştirdi; partiden destek istemediğini, adının değerlendirilmesine de onay vermediğini söyledi. Oy pusulasında altıncı sırada yer alıyor.

Köksal Ankara'ya ne dedi, seçmene ne vaat ediyor?

Köksal kampanya boyunca Ankara'dan daha etkin destek istedi ve “Gagavuzya'nın özerkliğinden vazgeçemeyeceğiz” dedi. Rakiplerinin, kendisini “Ankara'nın bölgeyi denetlemek için gönderdiği isim” olmakla suçladığını da anlattı. Vaatlerinin başında gençlerin Gagavuzya'da kalması için koşulların yaratılması ve köylerin kalkınması geliyor. Özerk bölgedeki bütün belediyelerin korunmasını, çiftçinin ürününü aracısız satabilmesini, her yerleşimde ortak tarım makinesi merkezleri kurulmasını ve bir ihracat merkezi açılmasını öneriyor.

Gagavuzya neden bir yılı aşkın süredir başkansız?

Başkanlık makamı, Başkan Yevgeniya Gutsul'un mahkûmiyetiyle boşaldı. Gutsul, 2023 seçiminde kendisini aday gösteren Şor Partisi'nin yasa dışı finansmanı davasında geçen yıl ağustos ayında 7 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Halk Topluşu'nun görev süresi de geçen yıl kasımda doldu; ancak yetki tartışmaları ve davalar yüzünden seçim yapılamadı.

Moldova Anayasa Mahkemesi temmuzda, 1994 tarihli özel statü yasasının bazı maddelerini iptal etti. Böylece bölgenin kendi seçim kurulunu oluşturma yetkisi kalktı. Bugünkü seçim, ilk kez Moldova Merkez Seçim Komisyonu'nun denetiminde yapılıyor. Halk Topluşu'nun 35 üyesi için yaklaşık 130 aday yarışıyor; her seçim bölgesinde en çok oyu alan aday kazanıyor. Bu yöntem son kez uygulanıyor, bir sonraki seçimde partilerin oy oranı esas alınacak.

Gagavuzlar kimdir, Gagavuzya nerede?

Gagavuzlar, Moldova'nın güneyindeki Bucak bölgesinde yaşayan, Türkçe konuşan Ortodoks Hristiyan bir Türk topluluğu. Sovyetler Birliği dağılırken 19 Ağustos 1990'da Gagavuz Cumhuriyeti'ni ilan ettiler; hiçbir ülkenin tanımadığı bu cumhuriyet 1994'e kadar sürdü. Türkiye'nin arabuluculuğuyla Kişinev ile Komrat arasında uzlaşma sağlandı ve 23 Aralık 1994'te Gagavuz Özerk Yeri kuruldu. Bölgenin başkenti Komrat; Çadır-Lunga ve Valkaneş öteki iki şehri. Komrat'ta Türkiye'nin başkonsolosluğu bulunuyor.

Sandıklar akşam kapanacak. Sonuçlar açıklandıkça bu haber güncellenecek.