Okul duvarlarındaki, ders kitaplarındaki, telefon ekranlarındaki dünya haritası değişiyor. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, ülkelerin yüz ölçümlerini daha doğru yansıtan Equal Earth haritasının kullanımını teşvik eden kararı kabul etti. Yani artık resmî yayınlarda göreceğimiz yeni dünya haritası bu olacak.
Karar nasıl geçti?
"Haritayı Düzelt" adı verilen karar, BM Genel Kurulu'nda 164 ülkenin oyuyla kabul edildi. 6 ülke çekimser kaldı; karara yalnızca ABD karşı oy kullandı. Girişim Afrika ülkelerinin önerisiyle gündeme geldi.
Şu anki haritanın sorunu ne?
Bugün en yaygın kullanılan Mercator projeksiyonu, 1569'da Gerardus Mercator tarafından geliştirildi. Denizcilik ve navigasyonda hâlâ çok işe yarıyor; çünkü açıları koruyor. Ama ekvatordan uzaklaştıkça ülkeleri ve kıtaları olduğundan büyük gösteriyor.
Ne kadar büyük bir yanılma?
En bilinen örnek Grönland: Mercator haritasında Güney Amerika'ya yakın büyüklükte görünüyor. Gerçekte ise Afrika, Grönland'ın yaklaşık 14 katı büyüklüğünde. Yeni dünya haritasında bu fark ilk bakışta görülüyor: Afrika bir anda gözünüzün alıştığından çok daha büyük duruyor.
Equal Earth nedir?
2018'de geliştirilen bir projeksiyon. Amacı, ülkelerin ve kıtaların gerçek yüz ölçümlerine daha yakın oranlarda gösterilmesi. Alanları koruyor, bu yüzden hangi kıtanın gerçekte ne kadar yer kapladığı doğru okunuyor.
Yeni dünya haritasının fiziki hâli nasıl görünüyor?
Aynı projeksiyonun fiziki sürümü de var. Siyasi haritada ülke sınırlarını görüyorsunuz; fiziki haritada ise dağlar, çöller, ormanlar ve okyanus derinlikleri var. Yeni dünya haritasının fiziki versiyonunda Sahra'nın genişliği, Kongo havzasının büyüklüğü ve Himalayalar'ın kapladığı alan gerçek oranlarıyla okunuyor.
BM neden bunu bir sorun saydı?
Kararda, kullanılan projeksiyonların Afrika, Latin Amerika ve Güney Asya'nın olduğundan küçük algılanmasına yol açtığı belirtildi. BM'ye göre bu algı farkı, bu bölgelerin ekonomik, jeopolitik ve kalkınma potansiyelinin de olduğundan küçük değerlendirilmesine katkıda bulunabiliyor.
Bir harita neden bu kadar önemli?
Çünkü harita sadece bir çizim değil, bir bakış açısıdır. İnsan, dünyanın neresinin "büyük" olduğunu çocukken gördüğü haritadan öğrenir. Yatırımcı, diplomat, öğrenci — hepsi aynı görselle büyür. Alanı yanlış gösteren bir harita, beş yüzyıl boyunca kimin merkezde durduğuna dair sessiz bir cevap üretti. Yeni dünya haritası, o cevabı değiştirmeye çalışıyor.
Mercator tamamen kalkıyor mu?
Hayır. Karar bağlayıcı bir yasak değil, kullanımı teşvik eden bir tavsiye niteliğinde. Navigasyonda Mercator'ın avantajı sürüyor; değişmesi beklenen yer, ders kitapları ve kurumsal yayınlardaki temsilî dünya haritaları.
Yeni dünya haritası ne zaman kullanılmaya başlanacak?
Karar bir takvim getirmiyor. BM kurumlarının kendi yayınlarında geçişi başlatması, ardından ülkelerin eğitim materyallerinde bunu takip etmesi bekleniyor. Yani yeni dünya haritası bir gecede değil, baskı baskı, ders kitabı ders kitabı yerleşecek.
