Suudi vanayı kapattı, hafta kanlı açıldı: Brent petrol 108 dolara vurdu, dolar 48,62, motorine zam kapıda; Çarşamba Fed faizi artırıyor mu?

Piyasalar haftaya alarm zilleriyle uyandı. Suudi Arabistan'ın Hürmüz Boğazı'nı devre dışı bırakan tek büyük ihracat damarı olan Doğu-Batı ham petrol boru hattını askıya almasının ardından Brent petrol bu sabah varil başına 108 dolar sınırına dayanarak dört ayın en yüksek seviyesini gördü. Aynı saatlerde dolar/TL 48,62 ile yeni bir zirveye çıktı, ons altın geriledi; akaryakıt tabelasına bakan sürücüler için ise motorine yeni zam kapıda. Haftanın asıl düğümü Çarşamba akşamı çözülecek: ABD Merkez Bankası Fed'in faizi indirmesi değil, artırması bekleniyor.

Krizin fitili 10 Eylül Perşembe günü ateşlendi. Riyad ve Medine bölgelerinden geçen boru hattı bölümleri insansız hava araçlarıyla art arda vuruldu; Suudi Enerji Bakanlığı yaralılar olduğunu açıkladı ve hattı "tedbir amaçlı" kapattı. Suudi Dışişleri Bakanlığı saldırıyı Irak topraklarından fırlatılan İHA'lara bağlarken, bazı kaynaklar Yemen'deki İran destekli Husileri işaret ediyor. Abqaiq'ten Kızıldeniz'deki Yanbu Limanı'na uzanan yaklaşık 1.200 kilometrelik hattın taşıma kapasitesi günde 7 milyon varil; yani Suudi petrolünü Hürmüz'e uğramadan dünyaya ulaştıran tek büyük güzergâh şu an kapalı. Yeniden açılış için henüz tarih verilmedi.

Brent petrol neden yükseldi, 108 dolar ne anlama geliyor?

Brent, geçen haftayı yaklaşık yüzde 9 primle 104,31 dolardan kapatmıştı. Bu sabah Asya seansında 107,5 dolardan açılan varil fiyatı gün içinde 108,68 dolara kadar çıktı; ABD tipi WTI ise 102-103 dolar bandına yerleşti. Sabah gazetesinin aktardığına göre analist Tony Sycamore, Umman'ın yürüttüğü görüşmeler sonuç vermez ve hat kısa sürede açılmazsa fiyatın mart başındaki 119,48 dolar seviyesine yönelebileceği uyarısında bulundu. Piyasayı asıl ürküten tablo şu: Hürmüz'deki tanker saldırıları, Bab el-Mandeb'deki Husi tehdidi ve şimdi Suudi hattının kapanmasıyla günde 25 milyon varillik arz risk altında; bu rakam 100 milyon varillik küresel pazarın dörtte birine denk geliyor. Hürmüz'den geçen ham petrol 2025'in son çeyreğinde günde 21,6 milyon varil iken 2026'nın ikinci çeyreğinde 4,9 milyon varile kadar düştü.

Diplomasi cephesinden de iyi haber gelmedi. Umman Dışişleri Bakanı, İran ile Körfez ülkeleri arasında Hürmüz'de geçici bir nakliye koridoru kurulması için yürütülen görüşmelerin ertelendiğini açıkladı; Suudi Arabistan çekince koydu, Bahreyn ise masadan çekildiğini bildirdi. OPEC'in ekim üretimini eylül seviyesinde sabit tutma kararı da fiyatı frenlemeye yetmedi.

Motorine zam ne zaman gelecek, litre kaç lira olacak?

Petrolün 100 doların üzerine yerleşmesinin faturası pompaya yansıyor. Sektör kaynaklarına göre motorine Salı gününden geçerli olmak üzere litre başına 6,6 ile 7,7 lira arasında zam bekleniyor; kesin rakam bugün saat 16.00'da netleşecek. İstanbul Avrupa Yakası'nda motorin şu an 89,01 lira; zam beklendiği gibi gelirse litre 96 liranın üzerine çıkacak, motorinin 90,43 lira olduğu İzmir'de ise 98 liraya dayanacak. Benzin Avrupa Yakası'nda 80,26, Anadolu Yakası'nda 80,12 lira; LPG 34,99 lira. Geçen hafta benzine gelen 3,20 liralık zamla litre fiyatı üç büyükşehirde 80 lirayı aşmıştı; bu haftaki hamleyle motorinde 100 lira psikolojik eşiği artık hesap konusu.

Dolar neden yükseliyor, 48,62 kalıcı mı?

Dolar/TL güne 48,6167'den başladı, saat 09.02 itibarıyla 48,6210 seviyesinde yüzde 0,23 yukarıdaydı; gün içi bant 48,61 - 48,63 arasında dar kaldı. Kurdaki tırmanışın arkasında küresel dolar talebi var: Doların altı büyük para birimine karşı değerini ölçen dolar endeksi 99,2 ile dört seanstır yükseliyor. Cuma günü açıklanan ABD ağustos enflasyonunun yıllık yüzde 3,4, çekirdek aylık artışın ise beklentinin üstünde yüzde 0,3 gelmesi tahvil faizini yüzde 5 kapısına taşıdı. Sterlin 65,71 lira ile yüzde 0,13 gerilerken euro 56,29 lirada yatay seyretti.

Fed faiz kararı ne zaman açıklanacak, faiz artacak mı?

Fed'in Federal Açık Piyasa Komitesi 15-16 Eylül'de toplanıyor; karar Çarşamba günü Türkiye saatiyle 21.00'de açıklanacak, Fed Başkanı'nın basın toplantısı 21.30'da başlayacak. Vadeli piyasalar toplantıdan yüzde 86 ihtimalle 25 baz puanlık faiz artırımı çıkmasını, yıl sonuna kadar da toplam iki artırım yapılmasını fiyatlıyor. Enerji fiyatlarının enflasyonu yeniden körüklemesi ve gümrük tarifeleri Fed'i sıkılaştırma tarafına itiyor. ABD Başkanı Donald Trump ise İrlanda'nın Doonbeg kasabasında Amgen İrlanda Açık golf turnuvasında gazetecilere şunları söyledi: "Hangi formülü kullanırlarsa kullansınlar, dünyanın en düşük faiz oranını ödemeliyiz." Fed'in bu hafta ne karar alacağının sorulması üzerine verdiği yanıt ise tek kelimeydi: "Bilmiyorum."

Faiz artırım beklentisi altını aşağı çekti. Ons altın haftaya 4.332 dolardan, Cuma kapanışına göre yüzde 0,37 düşüşle başladı; Kapalıçarşı'da gram altın saat 07.16'da 6.777 lira satış, çeyrek 11.057 lira, yarım 22.107 lira, Cumhuriyet altını 44.073 lira seviyesindeydi. Teknik açıdan 4.320 dolar (50 günlük ortalama) ve 4.282 dolar kritik destek, 4.510 dolar ise direnç olarak izleniyor. Öte yandan merkez bankalarının yılbaşından eylül başına kadar yaklaşık 130 ton alım yapması, Çin Merkez Bankası'nın 21. ay üst üste rezerv artırması ve altın fonlarına ağustosta giren 17,1 milyar dolar fiyatın altını dolduran unsurlar olarak sıralanıyor.

Türkiye için tablo iki yönlü basınç anlamına geliyor: ithal petrole bağımlı ekonomide enerji faturası kabarıyor, cari denge zorlanıyor; kurdaki tırmanış ise akaryakıttan doğalgaza kadar ithal girdilerin maliyetini artırıyor. Haftanın takvimi ise şöyle:

• Pazartesi 16.00: Akaryakıt dağıtım şirketlerinin motorin zammı netleşiyor; zam Salı günü pompaya yansıyacak.
• Çarşamba 21.00 (TSİ): Fed faiz kararı; 21.30'da basın toplantısı.
• Tarihi belirsiz: Suudi Doğu-Batı boru hattının yeniden devreye alınması ve Umman'ın Hürmüz koridoru görüşmeleri.