Çin'in Long March 7A roketi, 10 Ağustos akşamı Hainan Adası'ndaki Wenchang Uzay Fırlatma Merkezi'nden havalandıktan 85 saniye sonra gökyüzünde parçalandı.
Resmî açıklamaya göre roket bir haberleşme uydusu taşıyordu. Peki gerçekten öyle miydi? Bu haberde üç soruyu takip ediyoruz:
- Roket ne taşıyordu, o uydu ne iş yapacaktı?
- Bu roketin daha önceki uçuşlarında ne vardı?
- Çin neden üç saat sustu ve sebebi hâlâ neden açıklamıyor?
Önce ne olduğu
Fırlatma, Pekin saatiyle 20.02'de (TSİ 15.02) yapıldı. Çin kaynaklarının aktardığına göre roket, kalkıştan yaklaşık 85 saniye sonra henüz birinci kademe uçuş aşamasındayken, birinci ve ikinci kademe ayrılmadan önce aniden patlayarak parçalandı.
Görüntülerde roketin gökyüzünde dağıldığı, enkaz parçalarının ateş izleri bırakarak saçıldığı görülüyor.
1. Ne taşıyordu?
Açıklanan yük ChinaSat-4B (中星4B). Çin'in "Zhongxing" haberleşme uyduları serisinden; yer sabit yörüngeye, yani 36 bin kilometre yüksekliğe çıkacaktı.
Bu serinin resmî görev tanımı şöyle:
- Radyo ve televizyon yayınlarının iletimi
- Veri aktarımı
- Devlet kurumlarının ve sektörlerin haberleşme altyapısı
- Acil durum haberleşmesi
Hizmet alanı Çin'in tamamı ve Asya-Pasifik olarak duyurulmuştu.
2. Bu roket normalde ne taşıyor?
Asıl dikkat çeken kısım burası. Long March 7A'nın yer sabit yörüngeye yaptığı uçuşların büyük bölümünde yük bilgisi hiç açıklanmıyor.
Roketin bu yılki son iki uçuşuna bakalım:
- 23 Haziran 2026 — 16. uçuş, yük gizli
- 29 Temmuz 2026 — 17. uçuş, yük gizli
Bu gizli görevlerin çoğunda TJS adı verilen uydular taşınıyor. Açılımı "Tongxin Jishu Shiyan", yani "Haberleşme Teknolojisi Deneyi".
Ancak Batılı analistler bu isme itibar etmiyor. Değerlendirmelerine göre TJS uyduları yer sabit yörüngede şunları yapıyor:
- Başka uydulara yaklaşma ve buluşma manevraları
- Füze erken uyarı
- Sinyal istihbaratı
Yani "haberleşme deneyi" adıyla fırlatılan uyduların askerî görevler yürüttüğü değerlendiriliyor. Ne Çin Uzay Bilimi ve Teknolojisi Kurumu (CASC) ne de herhangi bir Çin kurumu bu uçuşlarda yük ayrıntısı paylaşıyor.
Bu fırlatmada ise yük açıkça duyuruldu: ChinaSat-4B. Roket düştükten sonra da bu bilgi değişmedi.
3. Neden üç saat sustular?
Fırlatma saat 20.02'de yapıldı. Xinhua'nın "uçuşta anormallik yaşandı, görev başarısız oldu" açıklaması yaklaşık üç saat sonra geldi.
Açıklamada kazanın sebebine dair tek bir ayrıntı yok. Sadece "sebep araştırılıyor" deniyor. Aradan geçen sürede de ek bilgi paylaşılmadı.
Roketin kendisi: sıradan mı, özel mi?
Long March 7A, CASC yapımı. 60,1 metre uzunluğunda, kalkış ağırlığı 573 ton, yer sabit transfer yörüngesine en az 7 ton taşıyor. SpaceX'in Falcon 9 Block 5 roketiyle (70 metre, 549 ton) aynı sınıfta.
Çin'in eski haberleşme roketi Long March 3B'nin yerini alması için geliştirildi: eski roket 56,3 metre ve 459 tondu, 5,5 ton taşıyordu. Yenisi yüzde 25 daha fazla yük kaldırıyor.
Yani roket, ağır yükleri yüksek yörüngeye taşımak için tasarlanmış bir araç. Çin bu aracı hem sivil haberleşme uydularında hem de içeriğini açıklamadığı görevlerde kullanıyor.
Bu roketin ikinci başarısızlığı
Söz konusu görev, Long March 7A'nın 18. uçuşuydu. Roket 16 Mart 2020'deki ilk uçuşunda da başarısız olmuştu; bu, o tarihten bu yana yaşanan ikinci kayıp oldu.
İlk başarısızlığın ardından roket yaklaşık bir yıl yere indirilmiş, sonra hizmete dönüp onu aşkın başarılı uçuş yapmıştı.
Bu roketler kolay kolay düşmez
Kazanın neden dikkat çektiğini anlamak için Çin'in fırlatma karnesine bakmak gerekiyor.
Çin bu yıl 140'tan fazla fırlatma hedefliyor; tarihinde ilk kez yıllık 100 fırlatmayı aşması bekleniyor. Long March ailesi bugüne kadar binlerce uydu taşıdı ve yaklaşık 300 uçuş boyunca tam bir başarısızlık yaşamadı.
Bu seri 2026'da bozuldu. Ocak ayında 12 saat içinde iki kayıp yaşandı: Long March 3B ve Ceres-2. Long March 3B'nin o uçuşu, Nisan 2020'den bu yana ilk tam başarısızlığıydı — o roket 100'den fazla kez fırlatılmış ve yüzde 95'in üzerinde başarı oranı tutturmuştu.
Şimdi sıra Long March 7A'ya geldi. 18 uçuşta ikinci kayıp.
Yani "olur böyle şeyler" denecek bir tablo yok ortada. Sürekli fırlatma yapan, başarı oranı çok yüksek bir program, bir yıl içinde üçüncü kez yükünü kaybetti.
Cevaplanmayan sorular
Elimizdeki doğrulanmış tablo şu: Çin'in gizli yüklerini yörüngeye taşıyan roket, bu kez açıkça duyurulmuş bir sivil uyduyla havalandı ve 85. saniyede parçalandı. Pekin kazanın sebebini açıklamadı.
Enkazın nereye düştüğü, uydunun gerçekten yörüngeye ne taşıdığı ve arızanın hangi kademede başladığı sorularının cevabı, Çin resmî bir rapor yayımlamadıkça bilinmeyecek.
