Washington'dan gelen bir cümle İsrail'de hesapları altüst etti: ABD Başkanı Donald Trump, İsrail'e verilen yıllık 4 milyar dolarlık askeri yardımın bu yılın sonunda sona ereceğini söyledi. Bir ABD televizyon kanalının sabah programına verdiği röportajda İsrail'in artık bu paraya ihtiyacı olmadığı savunuldu. Açıklama 3 Kasım'da yapıldı; Netanyahu ile bir anlaşmaya varıldığına dair söz ise şimdilik yalnızca bu anlatıma dayanıyor.
Trump İsrail yardımı hakkında ne dedi?
Yıllık 4 milyar dolarlık askeri yardım yıl sonunda bitecek. Aktarıldığına göre ABD Başkanı röportajda şöyle konuştu: “Bibi Netanyahu ile bir anlaşmamız vardı, yılda 4 milyar dolar veriyorduk. Bunu durdurmak için aylar önce anlaştık.” Açıklamaya göre İsrail gelişmiş bir ülke ve bu tür desteğe artık muhtaç değil. Anlatıldığı kadarıyla karar aylardır masadaymış, yani ortaya çıkan bir sürpriz değil.
Trump Netanyahu ile ne anlaştı?
Trump'ın anlatımına göre iki lider yardımın sonlandırılması konusunda önceden uzlaşmış. Bu bilgi tek kaynaklı: Netanyahu cephesinden ya da İsrail hükümetinden uzlaşmayı doğrulayan bir açıklama yok. Kaynaklarda Netanyahu'nun yanıtı da yer almıyor. O yüzden “anlaşıldı” demek yerine “Trump anlaşıldığını söylüyor” demek daha doğru.
Trump'ın son dakika açıklaması İsrail'de nasıl karşılandı?
İsrail'de karar şaşkınlıkla karşılandı. İsrailli güvenlik yetkililerinin devlet yayın kuruluşuna, kararın hem beklenmedik geldiğini hem de ABD'de ara seçimlerin yaşandığı güne denk düştüğünü söyleyerek “şok” yaşadıklarını anlattığı aktarıldı. Maliye Bakanlığı'nın da önceden bilgilendirilmediği öne sürüldü. Muhalefetten Yair Golan ise olayı Netanyahu için “bir başarısızlık daha” diye niteledi; savunma harcamalarının en yüksek seviyede olduğu bir dönemde bu kararın geldiğini vurguladı. Bu bilgiler İsrail kaynaklı aktarımlara dayanıyor.
İsrail'e 4 milyar dolar askeri yardım ne zaman kesilecek?
Trump'ın sözlerine göre yıl sonunda, yani 2026'nın sonunda. Kesin bir tarih ya da yazılı bir belge paylaşılmış değil. ABD ile İsrail arasında on yıla yayılan ve toplam 38 milyar dolar değerinde bir savunma mutabakatı bulunuyor; yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık dilim de bu çerçevenin parçası olarak biliniyor. Bu sözün bu anlaşmayı resmen nasıl etkileyeceği ise henüz belli değil.
Bu karar İsrail'e silah satışını da durduruyor mu?
Hayır, aktarılan sözlere göre İsrail ABD'den silah satın almaya devam edebilecek. Yardım sona erse de satın alma kapısı açık kalıyor. Üstelik kapı tümüyle kapatılmış değil: “Gerçekten ihtiyaçları olsaydı devam etmelerini söylerdim, yardıma ihtiyaç duyarlarsa yardım ederiz” sözleri aktarıldı.
Trump İsrail yardımı neden önemli?
ABD'nin İsrail'e verdiği askeri yardım, onlarca yıldır iki ülke ilişkisinin en görünür ayaklarından biri. Bu kalem kapanırsa İsrail'in savunma bütçesinde ve Washington'la pazarlığında yeni bir sayfa açılır. Netanyahu'nun bu söze nasıl karşılık vereceği ve kararın yazıya dökülüp dökülmeyeceği önümüzdeki günlerin asıl sorusu.
Bölgedeki gelişmeleri takip edenler için, Netanyahu'nun muhalefetle yaşadığı Meclis sıkışıklığını da ayrıca yazmıştık.
— Necip Fazıl Kısakürek
