Tahran, Hürmüz Boğazı'nda kapıyı yalnızca belli ülkelere aralıyor. İran'dan gelen iki ayrı açıklamaya göre boğaz, İran'ın 7 şartına ABD'nin net bir yanıt vermesine kadar açılmayacak. Buna karşılık Hindistan, Çin, Irak ve Katar'a ait gemiler geçiş kısıtlamalarından muaf tutuluyor. Açıklamalar 3 Kasım akşamı geldi; ancak dört ülke muafiyeti şimdilik yalnızca İranlı bir yetkilinin sözüne dayanıyor.
Hürmüz Boğazı açıldı mı?
Hayır, İran'a göre Hürmüz Boğazı genel olarak açılmadı. İranlı yetkili Muhsin Rızai'nın sosyal medyadan yaptığı açıklamaya göre ABD'nin İran'ın hak ve taleplerine verdiği yanıt ikna edici bulunmadı. Rızai, “ABD, İran'ın 7 şartına net ve eksiksiz yanıt verirse Hürmüz Boğazı açılır” dedi. Yani ortada tam bir açılış yok; geçişe dair tablo, aşağıda anlattığımız muafiyet açıklamasıyla şekilleniyor.
İran Hürmüz Boğazı'nı ne zaman açacak?
Takvim yok. İran, Hürmüz Boğazı'nın açılmasını 7 şartın karşılanmasına bağlıyor. Katar'ın iki taraf arasında arabuluculuk yaptığı aktarılıyor. Bu arada İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin, ABD'nin diplomasi yerine askerî yolu seçmesi halinde İran'ın “öncekinden daha ağır bir yanıt” vereceğini söylediği hatırlatılıyor. Müzakere masasındaki tabloyu Tahran'daki Katarlı arabulucular haberimizde yazmıştık.
İran Hürmüz Boğazı'nda hangi ülkelerin gemilerini geçiriyor?
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkan Yardımcısı Emir Hayat Mukaddem, dört ülkeyi saydı: Hindistan, Çin, Irak ve Katar. Mukaddem'in sözleri şöyle: “Bu ülkelerin gemileri serbestçe geçiyor, Amerikalılar da bu gemilere karışmıyor.” Gerekçe olarak da Hindistan'a tanınan geçişin ilaç ithalatını kolaylaştırdığını, Çin'e tanınan muafiyetin Pekin'in siyasi desteğini güvenceye aldığını, Irak ve Katar'la ise karşılıklı çıkarlar bulunduğunu anlattı. Mukaddem'e göre İran, Hindistan ve Çin'den geçiş ücreti alıyor; Katar'dan almıyor. Bu bilgilerin hiçbiri bağımsız bir kaynaktan doğrulanmış değil.
Hürmüz Boğazı neden önemli?
Hürmüz, İran ile Umman arasındaki dar geçit. Körfez'in petrolünü ve gazını dünyaya taşıyan gemilerin en kritik çıkış kapısı olarak biliniyor; bu yüzden orada atılan her adım enerji fiyatlarına ve deniz ticaretine yansıyor. Boğazdaki gerginliğin bölgedeki başka olaylarla bağını, Hürmüz'de süper tankerin mayına çarptığı haberimizde anlatmıştık.
Hürmüz Boğazı'ndaki 7 şart ne anlama geliyor, sizi nasıl etkiler?
7 şart, İran'ın ABD'den beklediği yanıtların başlığı. İran tarafı şartların içeriğini ayrıntılı vermedi. Pratikte anlamı şu: şartlar karşılanıp boğaz tüm gemilere açılana kadar, bu hat üzerinden gelen enerji ve ürün sevkiyatında belirsizlik sürecek. Muafiyet tanınan dört ülke dışındaki ülkelerin gemileri için durum henüz net değil; işin uzaması, deniz yoluyla gelen petrol ve ürünlerin fiyatına yansıyabilir.
