Çorum'un Ortaköy ilçesindeki Hitit kenti Şapinuva'da 36 yıldır süren kazılarda gün yüzüne çıkan çivi yazılı tabletler, UNESCO Dünya Belleği Listesi için resmen başvuru dosyasına girdi. 8 Ekim Perşembe günü duyurulan başvuruyu Hitit Üniversitesi adına Şapinuva Kazı Başkanlığı hazırladı; dosyada 4 bin 533 tablet ve tablet parçası yer alıyor.
Şapinuva Hitit tabletleri için UNESCO'ya kim, nasıl başvurdu?
Proje dosyası, Çorum Müze Müdürlüğü'nün arşiv desteğiyle hazırlandı. Süreç Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü koordinasyonunda yürüdü ve dosya UNESCO Türkiye Milli Komisyonu'na iletildi. Başvuru henüz onaylanmış değil; onaylanırsa Şapinuva tabletleri UNESCO Dünya Belleği Listesi'ne girecek. Sonucun ne zaman çıkacağına dair bir takvim açıklanmadı. UNESCO'nun Dünya Belleği Programı, yapıları değil; el yazması, arşiv ve belge gibi yazılı mirası koruma altına alıyor.
Şapinuva nerede, Çorum mu Sivas mı?
Şapinuva, Çorum'un Ortaköy ilçesinde. Bulunan tabletlerin tamamı Çorum Müzesi koleksiyonunda korunuyor. Sivas'ın adı karışıyor, çünkü aynı günlerde Sivas'ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar'da çıkan Hitit tabletleri de gündemde. Kayalıpınar, Hitit kaynaklarında Šamuḫa adıyla geçen ayrı bir kent; kazısı da başka bir ekip tarafından yürütülüyor. Yani UNESCO başvurusu Çorum'a ait, Sivas'a değil.
Şapinuva kazısı ne zaman başladı, kim yürütüyor?
Şapinuva'daki kazılar 1990'da başladı ve bugüne kadar kesintisiz sürdü; bugün Hitit Üniversitesi adına yürütülüyor. Kentin Hitit devletinin önemli yönetim ve din merkezlerinden biri olduğu düşünülüyor. Çorum'daki kazı alanından çıkan tabletlerin büyük bölümü parçalanmış hâlde; bu yüzden listedeki 4 bin 533 rakamı hem bütün tabletleri hem de tablet parçalarını kapsıyor.
Şapinuva tabletlerinde ne yazıyor?
Arşiv, Hitit devletinin yönetim işlerinden gündelik hayata kadar geniş bir alanı kapsıyor: mektuplar, dini törenlere ait metinler, dualar, fal yorumları ve çeşitli konulardaki yazışmalar. Bu belgeler devlet yönetimi, dini hayat, askerî yapılanma ve diplomatik ilişkiler hakkında doğrudan bilgi veriyor. Metinler yalnızca Hititçe değil; Hurrice, Hattice, Akadça ve Sümerce de kullanılmış. Kısacası Çorum'un toprağından çıkan Hitit tabletleri, çok dilli bir devlet düzeninin yazılı hafızası.
Salgın ve savaş kayıtları Şapinuva'dan mı çıktı?
Hayır. Aynı günlerde dolaşan 3 bin 400 yıllık salgın ve savaş arşivi haberi Çorum'a değil, Sivas Yıldızeli'ndeki Kayalıpınar kazısına ait. Koç Üniversitesi'nden Doç. Dr. Çiğdem Maner'in başkanlığındaki ekip, 2026 sezonunda 131 yeni çivi yazılı tablet buldu; geçen yılki 53 parçayla birlikte sayı 184'e çıktı. Kral II. Tudhaliya dönemine ait Hititçe ve Hurrice metinlerde, özellikle çocukları vuran yüksek ateşli bir salgının izleri ve bir bebek prensesin ölümüyle yapılan cenaze ritüeli kayıtlı. Batı Anadolu'daki Hitit generallerinin krala yazdığı mektupta ise asker, at ve savaş arabası isteniyor; yardım gelmezse ordunun yok olabileceği uyarısı yapılıyor. Kayalıpınar kazısı 2021'den beri Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle sürüyor, bu tabletler için bir UNESCO başvurusu duyurulmadı.
UNESCO Dünya Belleği Listesi Çorum için ne anlama geliyor?
Çorum, UNESCO'ya yabancı değil: Hitit başkenti Hattuşa 1986'dan beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde. Şapinuva tabletleri Dünya Belleği Listesi'ne girerse Çorum'un Hitit mirasına yeni bir uluslararası tescil eklenmiş olacak. Başvurunun değerlendirmesi UNESCO tarafında yapılacak; o zamana kadar tabletler Çorum Müzesi'nde korunuyor, Şapinuva'daki kazı da sürüyor.
