Denizaltı kablolarının tam tepesinde enselendiler. Rusya'nın en kapalı askeri yapılarından biri olan derin deniz birimi GUZI değil, tam adıyla GUGI (Derin Deniz Araştırmaları Baş Müdürlüğü), bu ilkbaharda Kuzey Kutbu'ndaki Svalbard takımadaları açıklarında derin deniz araçlarıyla bir prova yaptı: fiber optik hatları hiçbir parmak izi bırakmadan devre dışı bırakmak için geliştirilmiş bir sistemin sahaya sürülmesi. İngiltere, Norveç ve ABD'nin ortak takibi Rus gemilerini denizde kıstırınca tatbikat yarıda kaldı; ekipler işi bitiremeden bölgeden ayrıldı.
Olayı, isimlerinin açıklanmaması şartıyla konuşan iki Batılı yetkili anlattı; haber 10 Eylül'de Reuters imzasıyla dünyaya düştü ve Türkiye'de de gazetelerin dış haber sayfalarına taşındı. Kritik ayrıntı şu: hiçbir kablo zarar görmedi. Yani ortada bir saldırı değil, saldırının nasıl yapılacağının denemesi var — ki Batılı istihbarat kaynaklarını asıl ürküten de bu.
Norveç Savunma Bakanı Tore Sandvik, müdahaleyi şu sözlerle anlattı: "Ortak operasyonumuz aracılığıyla Rusya'ya gizli şekilde faaliyet gösteremeyeceklerine dair net bir mesaj verdik." İngiltere Savunma Bakanlığı da GUGI'ye bağlı unsurların Norveç ve İngiltere sularının yakınında örtülü faaliyet yürüttüğünü teyit etti. Washington ve Londra, bu birime daha önce yaptırım uygulamıştı.
Denizaltı kabloları kesilirse ne olur?
Hedefteki iki hat, Svalbard'ı Norveç anakarasına bağlıyor. Rakamlar tek başına işin ölçeğini anlatıyor:
| Hat sayısı | 2 fiber optik kablo |
|---|---|
| Uzunluk | Her biri yaklaşık 1.400 kilometre |
| Azami derinlik | 2.700 metre |
| Taşıdığı veri | SvalSat uydu yer istasyonundan indirilen uydu verisi |
| Bağlı olduğu ağ | NASA'nın Near Space Network'ü |
Bu iki hat sustuğunda kesilen şey sadece bir adanın interneti olmuyor. Kutup yörüngesindeki uyduların indirdiği ham veri anakaraya bu damardan akıyor; hava tahmininden buzul takibine, askeri gözetlemeden sivil haberleşmeye kadar uzanan bir zincir tek noktadan kopuyor. Küresel ölçekte de tablo aynı: bankacılık trafiğinin, borsa emirlerinin ve devletlerarası iletişimin ezici çoğunluğu uydudan değil, deniz tabanındaki kablolardan geçiyor.
Rusya'nın GUGI birimi nedir, ne iş yapıyor?
GUGI, Rus donanmasının normal komuta zinciri dışında konumlanmış bir su altı harbi müdürlüğü. Elindeki derin deniz araçları ve taşıyıcı denizaltılarla binlerce metre derinlikte çalışabiliyor. Batılı başkentlerde bu birim yıllardır "deniz tabanı altyapısının haritasını çıkaran ve gerektiğinde kesecek olan yapı" diye tarif ediliyor. Nisan ayında İngiltere ve Norveç, Kuzey Kutbu sularında örtülü bir Rus faaliyeti tespit ettiklerini kamuoyuna açıklamıştı; eylülde ortaya çıkan bu prova, o uyarının somut karşılığı oldu.
Deniz tabanı altyapısının izlenmesi anlamına gelen "drifting" faaliyeti de tırmanışta. Kuzey Denizi'nde bu tür hareketlilik bir yılda yüzde 52 artarak 13.079 gemiye, Güney Çin Denizi'nde yüzde 88 artarak 18.401 gemiye çıktı. Baltık Denizi'nde ise Ekim 2023'ten bu yana 11 ayrı kablo hasarı kayda geçti.
Svalbard neden hedef seçildi?
Çünkü Svalbard, dünyanın en büyük uydu yer istasyonu olan SvalSat'a ev sahipliği yapıyor ve kutba bu kadar yakın başka bir sivil-askeri veri kapısı yok. Takımadanın anakarayla bağı iki kabloya indirgenmiş durumda; yani yedeklilik son derece zayıf. Bir hattı susturmak, sistemin tamamını topal bırakmaya yetiyor. Üstelik 2.700 metre derinlikte yapılan bir müdahalenin failini kanıtlamak neredeyse imkânsız — "iz bırakmayan" teknolojinin cazibesi tam olarak burada.
Batılı yetkililerin dile getirdiği asıl endişe ise daha ağır: Rusya'nın, NATO'nun 5. madde eşiğini doğrudan bir askeri saldırıyla değil, faili belirsiz bir kablo sabotajıyla yoklamak istediği değerlendiriliyor. Aynı günlerde Almanya'nın Vilnius Büyükelçisi Cornelius Zimmermann, 4 Ağustos'ta Leipzig-Halle Havalimanı'nda ele geçirilen patlayıcı yüklü İHA üzerine yaptığı açıklamada gerekirse askeri güç kullanılabileceğini söyledi ve Baltık'ta boru hatlarının hasar gördüğünü, Rus uçaklarının hava sahasını ihlal ettiğini hatırlattı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de Moskova'nın son hamlelerini bir zayıflık işareti olarak nitelendirdi.
Denizaltı kabloları kesilirse Türkiye etkilenir mi?
Svalbard hattı Türkiye'nin internet trafiğini doğrudan beslemiyor; oradaki bir kopuş Türkiye'de anlık bir kesintiye yol açmaz. Ancak Türkiye de küresel ağa deniz altındaki fiber optik hatlarla bağlanan bir ülke ve aynı mantık Akdeniz ile Karadeniz güzergâhları için de geçerli. Kuzey Kutbu'nda denenen yöntemin bir gün başka bir denizde uygulanması hâlinde etkilenecek zincir çok daha geniş olur: uluslararası bant genişliği daralır, veri trafiği alternatif ve daha uzun güzergâhlara kayar, gecikme artar. Bu yüzden Svalbard'daki prova, Kuzey Kutbu'nun yerel bir güvenlik sorunu olarak değil, deniz tabanındaki bütün hatlar için verilmiş bir uyarı olarak okunuyor.
Norveç ve İngiltere, tespit ettikleri bulguları Moskova'ya iletti. Amaç açık: bir daha denenirse görüleceğini ve karşılık verileceğini baştan bildirmek.
