Ebola virüsü Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde dört ayda bir ülkenin tarihindeki en ağır bilançoyu yazdı. Dünya Sağlık Örgütü'nün 10 Eylül'de yayımladığı salgın raporuna göre 15 Mayıs ile 7 Eylül arasında ülkede 6 bin 757 doğrulanmış vaka kayda geçti, bunların 3 bin 267'si hayatını kaybetti. Kaba vaka-ölüm oranı yüzde 48,3; başka bir deyişle virüsü kapan her iki kişiden biri ölüyor. Salgının ikinci büyük odağı Kuzey Kivu'da bu oran yüzde 65,4'e çıkıyor. Yalnızca 7 Eylül'deki 24 saatlik dilimde 17 sağlık bölgesinden 71 yeni vaka bildirildi. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'nin (ECDC) 8 Eylül verisiyle güncellediği tabloda ölü sayısı 3 bin 310'a, vaka sayısı 6 bin 843'e ulaşmış durumda.
Salgın Mayıs başında Ituri eyaletinin Mongbwalu sağlık bölgesinde "nedeni bilinmeyen, ölümcül bir hastalık" olarak duyuldu; dört sağlık çalışanı dört gün içinde öldü. 15 Mayıs'ta laboratuvar sonuçları Ebola'nın Bundibugyo türünü doğruladı, DSÖ ertesi gün uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etti. Bugün virüs ülkenin 26 eyaletinden 6'sında (Ituri, Kuzey Kivu, Güney Kivu, Haut-Uélé, Bas-Uélé ve Tshopo) toplam 61 sağlık bölgesine yayılmış durumda. Listeye en son eklenen yer Kuzey Kivu'daki Kayna bölgesi. Ituri tek başına 5 bin 406 vakayla salgının merkez üssü; eyaletin 36 sağlık bölgesinden 28'inde hasta var.
| Eyalet | Doğrulanmış vaka | Ölüm |
|---|---|---|
| Ituri | 5.461 | 2.481 |
| Kuzey Kivu | 1.093 | 709 |
| Haut-Uélé | 258 | 107 |
| Tshopo | 24 | 9 |
| Bas-Uélé | 4 | 3 |
| Güney Kivu | 3 | 1 |
| Toplam (8 Eylül, ECDC) | 6.843 | 3.310 |
DSÖ, bu salgını "virüs türü ne olursa olsun Kongo'da kaydedilmiş en büyük Ebola salgını" olarak tanımlıyor. Ülkedeki önceki rekor, 2018-2020 yıllarındaki Kivu salgınında görülen 3 bin 317 vakaydı; o eşik bu yaz temmuz ayının son haftasında aşıldı. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada salgının kayıtlara geçen en büyük ikinci ve şimdiye kadar görülen en hızlı yayılan Ebola salgını olduğunu söyledi. Rakamlar bunu doğruluyor: 2014-2016 Batı Afrika salgını ilk bin vakaya 100 günde ulaşmışken Kongo'daki salgın aynı sürede 5 bin vakayı geçti. Batı Afrika'daki o salgın yaklaşık 28 bin vaka ve 11 bin'den fazla ölümle tarihin en büyüğü olarak kayıtlarda; Kongo bugün ölü sayısında o bilançonun yaklaşık üçte birine gelmiş durumda.
| Eşik | Aşıldığı tarih |
|---|---|
| 1.000 vaka | 20 Haziran |
| 2.000 vaka | 13 Temmuz |
| 3.000 vaka | 24 Temmuz |
| 4.000 vaka | 7 Ağustos |
| 5.000 vaka | 17 Ağustos |
| 6.000 vaka | 30 Ağustos |
Ebola virüsü nedir, Bundibugyo türü neden farklı?
Ebola virüsü ilk kez 1976'da Kongo'nun (o dönemki adıyla Zaire) Yambuku kasabasında ve Sudan'ın Nzara bölgesinde eş zamanlı iki salgınla tespit edildi; adını Yambuku yakınındaki Ebola Nehri'nden aldı. Virüsün insanda hastalık yapan birkaç türü var. Bundibugyo türü ilk kez 2007'de Uganda'da ortaya çıktı, 2012'de Kongo'da küçük bir salgına yol açtı; o iki salgında ölüm oranı yüzde 30 ile 50 arasında kalmış, vaka sayısı yüzlerle sınırlı olmuştu. Bu türü diğerlerinden ayıran en kritik nokta şu: Dünyada onaylı Ebola aşısı yalnızca Zaire türüne karşı geliştirildi, Bundibugyo'ya karşı onaylanmış ne bir aşı ne de özgül bir ilaç var. Salgının bu kadar hızlı ve ölümcül ilerlemesinin arkasındaki temel etkenlerden biri bu.
Ebola nasıl bulaşır, belirtileri neler?
Ebola hava yoluyla yayılan bir solunum virüsü değil. Bulaşma, hasta ya da ölmüş kişinin kanı, kusmuğu, dışkısı, tükürüğü gibi vücut sıvılarıyla doğrudan temasla oluyor; cenaze törenlerinde bedene dokunma ve koruyucu ekipmansız hasta bakımı en büyük iki bulaş yolu. Kuluçka süresi 2 ile 21 gün arasında. Hastalık ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı ve boğaz ağrısıyla başlıyor; ardından kusma, ishal, organ yetmezliği ve bazı hastalarda iç-dış kanamalar geliyor. Sağlık çalışanları en riskli grup: DSÖ'nün temmuz sonu verisine göre salgında 151 sağlık çalışanı enfekte oldu, 44'ü öldü. Türkiye Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü de korunma için üç temel kural sıralıyor: Hastayla koruyucu ekipmansız yakın temastan kaçınmak, hayvansal ürünleri iyi pişirmek ve iyileşen hastalarla cinsel temasta korunmak.
Ebola aşısı var mı, tedavi bulundu mu?
Onaylı aşı olmadığı için DSÖ, Zaire türüne karşı geliştirilen Ervebo aşısının yalnızca araştırma protokolü çerçevesinde kullanılmasına izin veriyor. 6 Eylül itibarıyla üç eyaletteki altı sağlık bölgesinde 2 bin 7 sağlık ve ön saf çalışanına bu aşı yapıldı. Tedavi tarafında DSÖ'nün PARTNERS adlı klinik denemesi 2 Temmuz'dan beri Ituri'deki beş merkezde sürüyor ve 300'den fazla doğrulanmış hasta çalışmaya alındı. Oxford Üniversitesi'nin Bundibugyo'ya özel aşı adayı için Faz 1 denemesi 24 Temmuz'da başladı; Tedros'un açıklamasına göre iki aşı adayının etkinlik denemeleri ekim-kasım aylarında Kongo'da başlayacak. Bu arada iyileşen hasta sayısı 1 bin 590'a ulaştı.
Sahadaki kapasite de baştan aşağı değişti. Müdahalenin başladığı 23 Mayıs'ta Ituri'de 9 yataklı tek bir tedavi merkezi vardı; 1 Eylül itibarıyla eyalette 15 tedavi merkezi ve 10 geçiş merkeziyle 974 yatak, salgından etkilenen tüm eyaletlerde ise 59 tesiste 1.346 yatak hizmet veriyor. Sahaya 4 bin'den fazla sağlık personeli sevk edildi. DSÖ önümüzdeki üç ayda 2 bin 71 ek yatağa ihtiyaç duyulacağını hesaplıyor; Bunia'daki merkezlerde doluluk şimdiden yüzde 90-100 bandında. Temaslı takibinde 24 bin 719 kişiden 21 bin 359'u (yüzde 85,3) izleniyor. Bölgedeki silahlı çatışma ortamı işi zorlaştırıyor: DSÖ'nün saha sorumlusu Thierno Baldé ağustosta ambulanslarına saldırıldığını ve hasta yakınlarından neredeyse her gün tepki gördüklerini anlatmıştı.
Ebola Türkiye'ye gelir mi, risk var mı?
DSÖ'nün 14 Ağustos tarihli risk değerlendirmesi Kongo için "çok yüksek", komşu ülkeler için "yüksek", Afrika'nın geri kalanı ve dünya için "düşük" düzeyinde. Örgüt, salgından etkilenen ülkelere seyahat ve ticaret kısıtlaması getirilmesini önermiyor. ECDC de Avrupa'da yaşayanlar için enfeksiyon olasılığını "çok düşük" olarak tanımlıyor; gerekçe, virüsün ancak belirti gösteren bir hastanın vücut sıvılarıyla doğrudan temasla bulaşması. Kongo dışına taşan vakalar sınırlı kaldı: Uganda'da 20 vaka ve 2 ölüm görüldü, oradaki salgın 28 Temmuz'da bitti; Fransa'da bir insani yardım doktorunda tespit edilen tek ithal vaka iyileşti; Almanya'ya tahliye edilen iki Amerikalı yardım çalışanı tedavi edildi. Sağlık Bakanlığı'nın resmî sayfasında ise "Ülkemizde bugüne kadar Ebola Virüs Hastalığı vakası tespit edilmemiştir" ifadesi yer alıyor.
Salgının bir vakayla ulaştığı Güney Kivu'nun merkezi Bukavu'da ise bu sabah başka bir felaket yaşandı: Cimpunda mahallesinde bir evden iki ahşap ilkokula sıçrayan yangında 29 öğrenci hayatını kaybetti, 25 öğrenci yaralandı, 300'den fazla ev oturulamaz hale geldi. Yangının nedeni henüz açıklanmadı.
