Almanya'da aşırı sağcı AfD'nin doğuda kazandığı ezici zafer, dokuz gün sonra sandığa gidecek başkentin havasını değiştirdi. 20 Eylül'deki Berlin eyalet seçiminde Sol Parti'nin (Die Linke) adayı Elif Eralp, son anketlerde iktidardaki CDU'nun bir-iki puan önünde görünüyor. Kayserili bir babanın ve Adanalı bir annenin kızı olan 45 yaşındaki hukukçu, seçimi kazanırsa Almanya'da bir eyaletin başına geçen ilk Türkiye kökenli siyasetçi olacak.
Tartışmayı alevlendiren tablo 6 Eylül'de Saksonya-Anhalt'ta ortaya çıktı. Geçici sonuçlara göre AfD oyların yüzde 43,8'ini alarak bir Alman eyalet seçiminde bugüne kadarki en yüksek oranı yakaladı. Beş yıl önce aynı eyalette yüzde 37,1 ile birinci olan CDU bu kez yüzde 17,2'ye geriledi. SPD yüzde 9,3, Yeşiller yüzde 8,9, Sol Parti yüzde 8,6, BSW ise yüzde 5,3 aldı. Katılım 2021'deki yüzde 60'tan yüzde 77,8'e çıktı; yani AfD, sandığa gidenlerin arttığı bir ortamda oyunu iki katından fazlasına taşıdı. Parti 83 sandalyeli mecliste 39 sandalye kazandı, tek başına hükümet için gereken 42'nin üç sandalye gerisinde kaldı. Star'ın Açık Görüş sayfasındaki analize göre 5 sandalyeli BSW'nin AfD'nin görüşme çağrısını kabul etmesi, aşırı sağın ilk kez bir eyalet yönetimine somut biçimde talip olduğu anlamına geliyor.
Elif Eralp kimdir?
Elif Eralp 1981'de Münih'te doğdu. Anne ve babası Türkiye'de sendikacılık yapan, 12 Eylül 1980 darbesinin ardından siyasi baskı nedeniyle Almanya'ya sığınan bir aile. Hürriyet'e verdiği söyleşide babasının Kayserili, annesinin Adanalı olduğunu anlatan Eralp, Münih, Dortmund ve Hamburg'da büyüdü; 2001-2007 arasında Hamburg Üniversitesi'nde hukuk okudu, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin Berlin ofisinde ve Ottawa Büyükelçiliği'nde staj yaptı, 2009'da ikinci devlet sınavını verdi. 2010'da Sol Parti'nin Federal Meclis grubunda hukuk politikaları danışmanı olarak çalışmaya başladı; partiye 2017'de üye oldu.
Kasım 2021'den bu yana Berlin Eyalet Meclisi'nde Friedrichshain-Kreuzberg'i temsil ediyor, 2023'te yeniden seçildi. 2024'te meclis grubunun başkan yardımcılığına, Mayıs 2025'te Sol Parti Berlin eyalet başkan yardımcılığına geldi. Evli ve iki çocuk annesi. Kampanyasının merkezinde kira sınırı, yeni sosyal konutlar ve 2021'deki halk oylamasında Berlinlilerin evet dediği, büyük emlak şirketlerinin elindeki yaklaşık 220 bin konutun kamulaştırılması var; Eralp bunu her koalisyon görüşmesinin kırmızı çizgisi ilan etti. Kapı kapı dolaşarak yürüttüğü kira odaklı kampanya nedeniyle Alman basını onu New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani'ye benzetiyor.
Berlin seçimi ne zaman, anketler ne diyor?
Berlin'de sandık 20 Eylül Pazar günü kurulacak. 2023'te CDU yüzde 28,2 ile açık ara birinci olmuş, SPD ve Yeşiller yüzde 18,4'te kalmış, Sol Parti yüzde 12,2, AfD yüzde 9,1 almıştı. Üç yıl sonra tablo tersine döndü. Saksonya-Anhalt seçiminden hemen sonra yapılan son iki araştırma Sol Parti'yi önde gösteriyor:
| Araştırma | Tarih | Sol Parti | CDU | AfD | Yeşiller | SPD |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Forschungsgruppe Wahlen | 7-10 Eylül | 23 | 21 | 17 | 16 | 10 |
| Infratest dimap | 7-9 Eylül | 21 | 20 | 18 | 16 | 12 |
| INSA | 26 Ağustos-2 Eylül | 19 | 20 | 18 | 15 | 15 |
| Forsa | 4-18 Ağustos | 22 | 18 | 18 | 16 | 12 |
Rakamların anlattığı ikinci hikâye CDU'nun erimesi. Parti 2023'e göre yaklaşık 8 puan kaybetti; AfD ise aynı dönemde neredeyse aynı miktarda büyüdü. Habertürk'ün aktardığı analize göre CDU'nun kaybettiği oyların büyük bölümü doğrudan AfD'ye gitti. CDU bu seçime Nisan 2023'ten beri görevde olan Başbakan Kai Wegner ile de girmiyor; Wegner, başkentin elektrik şebekesine yönelik kundaklama saldırısının ardından yönetimine dönük eleştiriler üzerine adaylıktan çekildi, partinin adayı Maliye Senatörü Stefan Evers oldu. AfD'nin adayı Kristin Brinker, SPD'nin adayı Steffen Krach, Yeşiller'in adayı Werner Graf.
AfD Berlin'de kazanabilir mi?
Anketlerde AfD yüzde 17-18 bandında üçüncü sırada; başkentte Saksonya-Anhalt'taki gibi bir birincilik görünmüyor. Ancak asıl düğüm koalisyon aritmetiğinde. Hiçbir parti AfD ile ortaklığa yanaşmıyor, CDU de Sol Parti ile aynı masaya oturmayacağını söylüyor. Forsa'nın Ağustos araştırmasına göre Sol Parti, Yeşiller ve SPD'nin toplamı yüzde 50'ye ulaşıyor; iktidardaki CDU-SPD ortaklığı ise yüzde 30'da kalıyor. AfD Berlin lideri Brinker, Saksonya-Anhalt sonucunu "muhteşem bir seçim zaferi" diye niteledi ve yerleşik partilerin dışında bir yol olduğunun kanıtı olarak sundu.
Eralp ise seçim gecesi Tagesspiegel'e verdiği demeçte doğudan gelen dalgayı kendi kampanyasının gerekçesine çevirdi: "Başkenti umudun ve dayanışmanın yeri yapmak istiyorum. Saksonya-Anhalt'a cevap benim." AfD'nin yükselişinden kaygı duyanlara "Yalnız değilsiniz" mesajı gönderen Eralp, Sabah'ın aktardığına göre aşırı sağa karşı herkesi etrafında toplanmaya çağırıyor.
Elif Eralp kazanırsa ne olur?
Berlin hem şehir hem eyalet olduğu için seçimi kazanan parti hem belediye başkanını hem eyalet başbakanını çıkarıyor. Eralp'in koalisyonu kurması hâlinde Almanya tarihinde ilk kez Türkiye kökenli bir siyasetçi bir eyaletin başına geçecek; Sabah bunu "Almanya'nın ilk göçmen kökenli kadın eyalet başbakanı" diye tanımlıyor. Sol Parti daha önce Thüringen'de eyalet yönetmişti ama Berlin'de hiçbir zaman başbakanlık koltuğuna oturmadı. Star'ın analizine göre Saksonya-Anhalt sonucu aşırı sağın Almanya'da artık geçici değil yapısal bir gerçek olduğunu gösteriyor; AfD, 2013 federal seçiminde yüzde 5 barajını bile aşamazken 2024'te Thüringen'de yüzde 32,8 ile ilk eyalet birinciliğini almış, geçen yılki federal seçimde de Federal Meclis'in en büyük muhalefet partisi olmuştu. Berlin'de 20 Eylül gecesi çıkacak sonuç, bu dalganın başkentin kapısında durup durmayacağını gösterecek.
