Sabah saatlerinde 22 ile yayılan fahiş fiyat operasyonu, sebze-meyve fiyatını tarladan hale kadar adım adım izleyen bir soruşturmanın ilk sonucu. Adalet Bakanı Akın Gürlek'in saat 09.11'de X hesabından duyurduğu dosyada İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, hallerin en büyük tedarikçileri arasında gösterilen 41 dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı kararı çıkardı. İstanbul merkezli 22 ilde 109 iş yeri ve eve aynı anda girildi. İstanbul Emniyet Müdürlüğü'nün öğle öncesi yaptığı açıklamaya göre 33 şüpheli yakalandı; aramalarda çok sayıda dijital materyal, fatura, irsaliye ve müstahsil makbuzuna el konuldu.
Fahiş fiyat operasyonu neden yapıldı?
Gürlek'in paylaşımına göre savcılık, "tarladan markete fiyat yolculuğu" adını verdiği zinciri baştan sona taradı. Ticaret Bakanlığı'ndan Hal Kayıt Sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan Çiftçi Kayıt Sistemi verileri istendi; Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu da kapsamlı bir rapor hazırladı. Ürünün üreticiden kaça çıktığını ve tedarikçiye hangi şartlarda ulaştığını görmek için yaklaşık 1.029 çiftçinin beyanına başvuruldu.
Üç bakanlığın verisi çapraz okununca, hallere mal veren bazı büyük firmaların piyasadaki ağırlığını kullanarak ürün arzını olduğundan az, maliyeti ise olduğundan yüksek gösterdiği değerlendirildi. Savcılığa göre bu firmalar sahte müstahsil makbuzlarıyla gerçekte olmayan maliyetler yarattı, yaş sebze ve meyve fiyatını bu yolla yukarı çekti ve aradaki farkı haksız kazanç olarak cebe indirdi.
Müstahsil makbuzu nedir, fiyat nasıl şişirildi?
Müstahsil makbuzu, defter tutmayan çiftçiden ürün alan tüccarın düzenlediği ve fatura yerine geçen belge; makbuza yazılan alış bedeli, firmanın resmî maliyeti sayılıyor. İddiaya göre firmalar bu makbuzlara gerçekte ödenmeyen tutarları işledi. Böylece hem kâr düşük gösterilip vergi azaltıldı hem de halde "maliyet yüksek" gerekçesiyle fiyat yukarıda tutuldu. Emniyet açıklamasında firmaların brüt satışlarına kıyasla düşük kârlılık beyan ettiği, kayıtlı envanterleri ile Hal Kayıt Sistemi'ne bildirdikleri verilerin birbirini tutmadığı, sahte ya da içeriği yanıltıcı makbuzlar düzenlendiği belirtildi.
Kaç kişi gözaltına alındı, hangi suçlamalar var?
| Operasyonun rakamları | |
|---|---|
| Gözaltı kararı verilen yönetici | 41 (41 ayrı firma) |
| Operasyon yapılan il | 22 (İstanbul merkezli) |
| Aranan iş yeri ve ikamet | 109 |
| Yakalanan şüpheli | 33 |
| Henüz yakalanmayan | 8 |
| Beyanına başvurulan çiftçi | yaklaşık 1.029 |
| Veri sağlayan bakanlık | 3 (Ticaret, Tarım ve Orman, Hazine ve Maliye) |
Soruşturma dört ayrı suçlama üzerinden yürüyor: fiyatları etkileme (TCK 237), Vergi Usul Kanunu'na muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (TCK 282). Operasyonu İstanbul Emniyeti Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü yürüttü; gözaltı kararı bulunan 41 yöneticiden 33'ü ilk dalgada yakalandı, kalan 8 kişi için arama sürüyor. Emniyet, tahkikatın devam ettiğini açıkladı; firma isimleri henüz paylaşılmadı.
Gürlek ne mesaj verdi?
Akın Gürlek paylaşımında soruşturmayı yürüten savcılığa, operasyonu yapan İstanbul Emniyeti'ne ve veri desteği veren üç bakanlığa teşekkür etti. Mesajını şu cümleyle bitirdi:
"Tarladan sofraya uzanan zincirin hiçbir aşamasının üreticimizin emeği ve vatandaşımızın bütçesi üzerinden haksız kazanç kapısına dönüştürülmesine müsaade edilmeyecektir!"
Gürlek, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderliğinde üreticinin emeğini, vatandaşın bütçesini ve piyasanın adil işleyişini koruma hedefiyle fiyat manipülasyonuna yönelik mücadelenin kararlılıkla süreceğini de ekledi.
