Sofranın en çok tüketilen üç ürünü sucuk, döner ve burger için kurallar değişiyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Et, Hazırlanmış Et Karışımları ve Et Ürünleri Tebliği'ndeki değişiklik çalışmasını tamamladı. Yeni metne göre fıstıklı sucuk ve peynirli sucuk gibi çeşnili ürünler raflardan kalkacak, dönerin etiketinde yaprak mı kıyma mı olduğu açıkça yazılacak, burger ise ilk kez mevzuata girip köfte kriterine bağlanacak. Düzenlemenin kısa süre içinde Resmî Gazete'de yayımlanması bekleniyor.
Bakanlığın gerekçesi üç başlıkta toplanıyor: tüketicinin yanıltılmasının önüne geçmek, geleneksel ürünlerin özgün yapısını korumak ve haksız rekabeti engellemek. Değişiklik, resmî kontrol sonuçları, bilimsel gelişmeler ve sektörün ihtiyaçları dikkate alınarak hazırlandı. Hâlen yürürlükte olan tebliğ (No: 2018/52) 29 Ocak 2019'da Resmî Gazete'de yayımlanmıştı. Bakanlık yeni taslağı 9 Ağustos 2024'te kamuoyu görüşüne açmış, görüşleri 16 Eylül 2024'e kadar toplamıştı; aradan geçen iki yılın ardından metin nihai hâlini aldı.
Fıstıklı sucuk yasaklanıyor mu?
Evet. Yeni tebliğe göre sucuk, pastırma ve kavurma gibi geleneksel ürünlerde fıstık, peynir ve benzeri çeşni maddeleri kullanılamayacak. Aynı ürünlerde tütsüleme işlemi de yasak kapsamına giriyor. Bakanlığın hedefi, bu ürünlerin alışılmış tat ve aroma özelliğini koruyarak "geleneksel ürün" kimliğiyle üretilmeye devam etmesi. Çeşnili ürünlerin başka bir adla satılıp satılamayacağına ilişkin ayrıntı ise henüz paylaşılmadı.
Kıyma döner ile yaprak döner etikette nasıl anlaşılacak?
Dönerde en büyük değişiklik etikette. Ürün, üretim yöntemine göre üç isimden biriyle satılmak zorunda olacak: "yaprak döner", "yaprak-kıyma döner" ya da "kıyma döner". Sadece "döner" yazan bir etiket yeterli sayılmayacak. Böylece tüketici, aldığı ürünün bütün etten mi, kıymadan mı yoksa ikisinin karışımından mı yapıldığını paketten okuyabilecek. Bakanlık ayrıca döner, kaplamalı ürün ve köfte tanımlarını kanatlı eti ürünleri ile kırmızı et ürünleri için ayrı ayrı yapıyor.
Dolgu maddeleri de mercek altında. Nişasta, nişasta içeren maddeler, soya ve soya ürünleri gibi bileşenlerin ürün ağırlığını şişirmek için kullanılmasını önlemek amacıyla mevcut hükümler ayrıntılandırılıyor ve kısıtlayıcı kurallar getiriliyor. Teknolojik gereklilik dışında dolgu amacıyla da kullanılabilen diyet liflerine sınır geliyor.
Burger köfte sayılacak mı?
Burger, Türk Gıda Kodeksi'ne ilk kez giriyor. Yeni tebliğde burgerin tanımı ve kriterleri belirleniyor; ürünün köfte niteliğinde ve köfte için geçerli kriterlere uygun üretilmesi şart koşuluyor. Tebliğ kapsamındaki tüm ürünlerde, etten gelen protein ile üretim teknolojisi gereği zorunlu olan süt, yumurta ve yoğurt gibi bileşenler dışında protein ya da azot kaynağı olabilecek başka maddelerin katılması engelleniyor. Böylece protein değeri etten değil başka katkılardan gelen ürünlerin önü kesilmiş olacak.
Kanatlı eti ürünlerinde rakamlar değişiyor. Tavuk ve hindi etinden yapılan döner ile hazırlanmış kanatlı eti karışımlarında azami yağ oranı yüzde 20'den yüzde 15'e iniyor. Mekanik olarak ayrılmış kanatlı eti (MAKE) kullanılmayan, ısıl işlem görmüş kanatlı sucuğunda ise kalsiyum sınırı 350 mg/kg'dan 400 mg/kg'a yükseltiliyor. Bakanlık bu değişikliği, kontrollü deneme üretimlerinde baharat başta olmak üzere diğer bileşenlerden ürüne taşınan kalsiyumun ölçülmesine dayandırıyor.
| Ürün / konu | Mevcut durum | Yeni kural |
|---|---|---|
| Sucuk, pastırma, kavurma | Fıstık, peynir gibi çeşniler piyasada satılıyor | Çeşni maddesi ve tütsüleme yasak |
| Döner etiketi | "Döner" yazmak yeterli | "Yaprak", "yaprak-kıyma" veya "kıyma döner" zorunlu |
| Burger | Tebliğde tanımı yok | Köfte kriterine bağlı tanım ve ölçütler |
| Kanatlı döner ve karışımlarında yağ | En fazla %20 | En fazla %15 |
| Kanatlı sucukta kalsiyum | 350 mg/kg | 400 mg/kg |
| Nişasta, soya, diyet lifi | Genel hükümler | Ağırlık artırma amaçlı kullanıma ayrıntılı kısıt |
Yeni et ürünleri kuralları ne zaman yürürlüğe girecek?
Kesin bir tarih yok. Bakanlık çalışmayı tamamladı, düzenlemenin yakın zamanda Resmî Gazete'de yayımlanması bekleniyor. Üreticilere tanınacak geçiş süresi, denetim ve yaptırım ayrıntıları da henüz açıklanmadı. 2019'daki tebliğde mevcut işletmelere uyum için 31 Aralık 2019'a kadar süre tanınmıştı; yeni metinde benzer bir geçiş dönemi olup olmayacağı Resmî Gazete'de yayımlandığında netleşecek.
