Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Kaş'ın burnunun dibindeki Meis'e (Kastellorizo) yerleşti. Miçotakis Meis'e dün, 11 Eylül Cuma akşamüstü ayak bastı; onu Megisti Belediye Başkanı Nikolaos Asvestis karşıladı, yanında eşi Mareva Grabovski-Miçotakis ile Meclis Başkanı Nikitas Kaklamanis vardı. Pazar günkü törene kadar adada kalacak. Ziyaret, Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin Meis çevresini kuşatan deniz parkı ilanının, adanın güneyindeki TÜBİTAK MARMARA NAVTEX'inin ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Kaş çıkışının hemen üstüne geldi. Bazı yayın organları ziyareti provokatif bir adım olarak duyurdu; Başbakanlık fotoğraflarında Miçotakis limanda demirli bir Yunan savaş gemisine çıkarken görülüyor.
Miçotakis Meis'e neden gitti?
Resmî gerekçe, pazar günkü "kurtuluşun 83. yıl dönümü" töreni. Bazı yayın organlarının aktardığına göre Yunan hükümeti ziyaretin komşu ülkelere mesaj olmadığını, Başbakan'ın yıl dönümü için adada olduğunu savunuyor. Ama Başbakanlıktan sorumlu Devlet Bakanı Thanasis Kontogeorgis bugün televizyonda ziyareti başka türlü tarif etti: "ulusal özgüven, yumuşak güç hamlesi; sınırlarımızın ve egemenlik haklarımızın korunması hamlesi". Bazı yayın organlarının aktardığı Yunan Genelkurmayı verisine göre Miçotakis'in adaya vardığı 11 Eylül Cuma günü üç çift Türk F-16'sı ile üç İHA Yunan hava sahasında 10 "ihlal" yaptı, dört uçak silahlıydı. Yunan basınındaki bazı yorumlar ziyarete iki sembolik anlam yükledi: 2010'da Yorgo Papandreu'nun IMF-AB kurtarma paketini Meis'ten duyurmasından 16 yıl sonra krizin kapandığı mesajı ve Türkiye'ye jeopolitik mesaj.
Meis adası nerede, kimin, Kaş'a kaç km?
Meis, Antalya'nın Kaş ilçesine yaklaşık 2 kilometre; Rodos'a 125, Yunan anakarasına 580 kilometre uzakta. Basına yansıyan bilgilere göre ada yaklaşık 12 kilometrekare. 2021 sayımına göre 594 kişi yaşıyor; Kaş'tan feribot 7-20 dakikada geçiyor, bilet 17,49 euro'dan başlıyor. Ziyaret öncesinde bazı yayın organlarının konuştuğu adalıların ortak şikâyeti, gerilimin turizmi vurması. Ada 1921'de İtalya'ya geçti, 1923 Lozan bunu teyit etti. İtalya'nın 8 Eylül 1943'te teslim olmasının ardından 13 Eylül 1943'te Yunan muhribi Navarhos Kunduriotis, İngiliz komandoları ve Hint birlikleriyle limana girdi; Yunanistan'ın "kurtuluş" diye kutladığı gün bu. Adanın Yunanistan'a hukuken devri 1947 Paris Barış Antlaşması'yla oldu, resmî katılım 7 Mart 1948. Yani yarınki tören, Türk basınında yazıldığı gibi adanın "Yunanistan'a katılmasının" değil, 1943 çıkarmasının yıl dönümü. 1947 Paris Antlaşması'nın 14. maddesi bu adaların gayriaskeri statüde, yani askersiz kalmasını hükme bağlıyor; bazı yayın organları da ziyaret sırasında adada bir Yunan savaş gemisi bulunacağını bu antlaşmaya atıfla yazdı.
Meis krizi neden yeniden alevlendi?
Son dört haftanın kırılma noktaları:
| Tarih | Ne oldu | Kim |
|---|---|---|
| 15-16 Ağustos | Cumhurbaşkanı kararıyla Fethiye-Kaş Deniz Milli Parkı (21.706 km²) ve Adalar Denizi'nin kuzeyindeki ikinci park (1.742 km²) Resmî Gazete'de yayımlandı | Ankara |
| 17-18 Ağustos | Yunanistan Dışişleri parkları "yasa dışı" ilan etti | Atina |
| 1 Eylül | Antalya'dan 0862/26 sayılı NAVTEX: TÜBİTAK MARMARA Meis'in güneyinde 15 Eylül'e kadar araştırmada; İraklio'dan 1036/26 sayılı karşı NAVTEX | Ankara / Atina |
| 2 Eylül | Erdoğan: adaları silahlandırmaktan vazgeçin, "Kaş'tan ses versek duyarlar" | Ankara |
| 8 Eylül | Sözcü Marinakis: "Miçotakis ültimatomlara boyun eğmediğini sözle değil eylemle gösterdi" | Atina |
| 11 Eylül | Miçotakis Meis'e vardı; aynı gün Yunan Genelkurmayı verisine göre 3 çift F-16 + 3 İHA, 10 "ihlal", 4 uçak silahlı (12 Eylül'de basına yansıdı) | Atina |
| 13 Eylül | 83. yıl töreni, Miçotakis konuşacak | Atina |
NAVTEX, araştırma ya da tatbikat için denizcilere yapılan resmî seyir uyarısı. Basına yansıyan değerlendirmelere göre Fethiye-Kaş sahası, Meis'in 6 millik karasuları dışındaki neredeyse tüm deniz alanını içine alıyor. Bazı yayın organlarına göre TÜBİTAK MARMARA adaya 6,5 mil mesafede çalışıyor. Bazı yayın organlarına göre Yunan Sahil Güvenliği çalışmanın deniz tabanında değil su kolonunda olduğunu belirledi, Atina tepkiyi "ölçülü" tuttu. Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis ağustosta "pasif diplomatik hareketsizlik dönemi kesin olarak bitti" demişti; Atina Ankara'ya nota verdi, AB kurumlarını bilgilendirdi. Yerapetritis ziyaret arifesinde de "Yunanistan hiçbir haktan asla vazgeçmeyecek" dedi.
Türkiye Meis'te ne istiyor?
Ankara'nın tezi 2020'den beri aynı: dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, kaleme aldığı bir yazıda "Meis (...) gibi küçücük bir ada için 40 bin kilometrekarelik kıta sahanlığı iddiasında bulunarak" Türkiye'nin deniz yetki alanlarına erişiminin kesilemeyeceğini yazmıştı; ada Türkiye'ye 2, Yunan anakarasına 580 kilometre. Dışişleri Sözcüsü Öncü Keçeli 7 Ağustos'ta Yunanistan'ın turizm planının "aidiyeti uluslararası antlaşmalarla Yunanistan'a devredilmemiş coğrafi formasyonlar dahil" Türkiye açısından hukuki sonuç doğurmayacağını açıkladı; Dışişleri kaynakları deniz parklarını "uluslararası hukuka uygun" diye niteledi. Erdoğan'ın 2 Eylül'de Bişkek dönüşü söyledikleri Atina'da hâlâ tartışılıyor:
"Kara parçamızdan, şöyle Kaş'tan Yunanistan'a bir ses versek duyarlar değil mi?"
Aynı açıklamada "Türkiye'nin serinkanlı ve sağduyulu yaklaşımını her kim bir acziyet olarak okuyorsa, açık söylüyorum, vahim bir hata yapıyor demektir" diye ekledi. Bazı yayın organları Kaş sözünü hatırlatıp Miçotakis'in pazar günü diğer tarafta olacağını yazdı. Miçotakis'in bugün Ro'da (Karaada) yeni iskeleyi ve karakolun yeni koğuş-yemekhanesini gezip Strongili'ye de geçmesi, Erdoğan'ın "gayri-askeri statüdeki adaları silahlandırmaktan vazgeçmelidir" çağrısından on gün sonra geldi; bir Yunan başbakanının iki adacığa birden gitmesi ilk.
Yunanistan'da seçim hesabı mı?
Yunanistan Mayıs 2027'de sandığa gidecek. Sağlık Bakanı Adonis Georgiadis, "Tarihsel olarak Yunanistan'da ne zaman uzun süreli bir hükümet boşluğu yaşansa Türkiye bizden bir şeyler aldı" deyip 1996 Kardak ve 2020 Meriç'i örnek gösterdi; PASOK Sözcüsü Tsoukalas'a göre hükümet Türkiye kartını seçmeni ürkütmek için oynuyor. Hükümet Sözcüsü Pavlos Marinakis sıcak çatışma sorusuna "Bizi böyle bir sonuca götürecek hiçbir şey yok" cevabını verdi. Eylül başında Miçotakis'in Toparlanma Fonu videosundaki haritada Meis ve çevresindeki adacıklar görünmedi; Yunan basını bunu Türkiye baskısına bağladı, hükümetten açıklama gelmedi.
Miçotakis adada ne yapıyor?
Bugünkü program bölge kliniğiyle başladı, belediye binasında Asvestis'le görüşmeyle sürdü; masada Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dimitrios Hupis de oturdu. Miçotakis 37 projelik, 27 milyon euroluk paket açıkladı: liman ve rıhtım yenileme, telemetreli su şebekesi, kanalizasyon, sıfır atık, fotovoltaik, kamu görevlilerine 25 lojman. "Taahhüdüm açık: önümüzdeki dört yıllık dönem içinde tüm açık cepheleri kapatmış olmalıyız" dedi; hedefin "Meis'e daha fazla kalıcı nüfus çekmek" olduğunu söyleyip 1917 tarihli bir fotoğrafla adada bir zamanlar 10 binden fazla insanın yaşadığını hatırlattı. Ardından Ro'da karakol askerleriyle görüştü, "Ro'nun Hanımı" anıtına çelenk bıraktı. Yarın 83. yıl töreninde konuşacak, ekimde Brüksel ve Suudi Arabistan'a gidecek. Yunan haber metinlerinde Miçotakis'in bugün Türkiye'yi doğrudan hedef alan tek bir cümlesi yok. Bu haber yazıldığı saatte Türkiye Dışişleri Bakanlığı'ndan ziyarete özel bir açıklama yoktu.
