ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 14 Ekim Çarşamba günü X hesabından, İran Devrim Muhafızları'nın Hürmüz Boğazı'nı kontrol ettiği ve yaklaşan ABD savaş gemilerini batıracağı yönündeki iddiaları reddetti. Komutanlık bir adım daha atıp Devrim Muhafızları'nın bir donanması olmadığını savundu. Aynı saatlerde Donald Trump'ın İran'a yeni bir tehdidi de haberlere yansıdı: ne yapacaklarını bekleyip görmelerini söyledi.
CENTCOM İran'ın Hürmüz Boğazı iddiasına ne cevap verdi?
CENTCOM'un X hesabından yaptığı açıklamaya göre ABD güçleri ve bölgesel ortakları Hürmüz Boğazı'nı açıkça kontrol ediyor. Yanıt iki katlı: önce Devrim Muhafızları'nın boğazı denetlediği iddiası reddediliyor, sonra tehdidi savuran gücün donanmasının bulunmadığı söyleniyor. Açıklamada, boğazdaki geçiş durumuna ilişkin başka ayrıntı aktarılmadı.
İran Hürmüz Boğazı'nda ABD gemilerini batırmakla mı tehdit etti?
Evet, 13 Ekim'de. Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri'nden bir yetkili, ABD savaş gemileri boğaza yaklaşırsa onları batıracaklarını söyledi; İran kuvvetlerinin olası bir karşılaşma için geri sayımda olduğunu da ekledi. CENTCOM'un açıklaması, bu iddiaları reddeden bir yanıt niteliğinde. CENTCOM kontrolün kendisinde olduğunu ve Devrim Muhafızları'nın donanması bulunmadığını söylüyor; Devrim Muhafızları yetkilisi ise yaklaşan gemileri batıracağını. İki iddia da bağımsız bir kaynakla doğrulanmış değil.
Pazartesi boğazdan geçen 19 milyon varil neyin kanıtı?
CENTCOM'a göre Körfez'deki ortakları, pazartesi günü, yani 12 Ekim'de, boğazdan 19 milyondan fazla varil ham petrolün geçmesine yardım etti. Komutanlığın dayanağı bir gövde gösterisi değil, tanker trafiği: petrol akıyor, kontrol bizde, diyor. Yaygın tahminlere göre normal koşullarda günde yaklaşık 20 milyon varil Hürmüz'den geçiyor; yani verilen rakam olağan akışa yakın. Ama bu rakam CENTCOM'un kendi beyanı. Doğruluğunu ancak bağımsız tanker takip verileri gösterebilir.
CENTCOM, Devrim Muhafızları'nın donanması yok derken neyi kastetti?
Açıklamada özellikle Devrim Muhafızları'nın bir donanması olmadığı savunuldu; ülkenin düzenli donanmasına dair ayrı bir cümle aktarılmadı. Bu ayrım önemli, çünkü tehdidi savuran yetkili, aktarıldığına göre Devrim Muhafızları'nın Deniz Kuvvetleri'nden biriydi. CENTCOM'un sözünün tam olarak neyi kastettiği, yani birimin varlığını mı, yoksa boğazı savunacak gücünü mü reddettiği, aktarılan metinden anlaşılmıyor.
Trump İran'a ne dedi, bekleyin ve görün ne demek?
Trump, Alaska'nın Wasilla kentinde 3 Kasım'daki Kongre ara seçimleri öncesinde düzenlenen bir mitingde konuştu. Aktarıldığına göre İran'ın nükleer silaha sahip olmayacağını yineledi, ne yapacaklarını bekleyip görmelerini söyledi ve günlerini göstereceklerini ekledi. Konuşmanın tam saati ve tarihi aktarılmadı; ablukaya, müzakereye ya da Hürmüz Boğazı'na doğrudan değinip değinmediği de bilinmiyor. Ara seçime 20 gün kala, yani kampanya sahnesinden söylenen sözler bunlar. Bazı yayın organlarının haberine göre Trump aynı günlerde bir başka mitingde İran'da muhatap bulmanın zorlaştığını, donanmanın ve hava savunmasının büyük ölçüde yok edildiğini de öne sürdü.
Bazı yayın organlarının haberine göre, Trump'ın İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'yla seçim öncesinde yeni bir İran saldırısını görüştüğü iddiası da masada; Beyaz Saray bu iddiayı yalanladı. O iddianın ayrıntılarını sabah yazmıştık.
Hürmüz Boğazı neden kritik, gerginlik sizi nasıl etkiler?
Hürmüz, Körfez petrolünün dünya piyasalarına çıktığı en önemli dar geçit. Boğazda çıkan her gerginlik petrol fiyatına, oradan da Türkiye'de akaryakıt ve fatura hesabına dolaylı yoldan yansıyor. Gerilim bir günde doğmadı: Hürmüz Boğazı'nda iki günde üçüncü süper tankerin vurulduğunu İran duyurmuştu; ABD ordusu da Umman Körfezi'nde, İran ablukasını geçmeye çalıştığını öne sürdüğü Panama bayraklı bir kargo gemisini hedef almıştı. Şimdi CENTCOM'un kontrol cümlesiyle Devrim Muhafızları yetkilisinin batırma tehdidi karşı karşıya duruyor.
