İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, ABD ile sürdürülen müzakere sürecine dair yeni bir açıklama yaptı. Rızai'ye göre Washington, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nın açılması için öne sürdüğü yedi şartın bir kısmını kabul etti; İran ise verilen yanıtı yetersiz buluyor. Rızai bu değerlendirmeyi 12 Ekim Pazartesi sabahı X'teki paylaşımında yaptı. Paylaşım, Türkiye saatiyle sabah yaklaşık 09.20'de haberlere yansıdı.
İran'ın ABD'ye ilettiği yedi şart neler?
Yedi şartın tamamı kamuoyuna açıklanmış değil. Bilinenler arasında savaşın tüm cephelerde sona ermesi, ABD'nin deniz ablukasını kaldırması ve İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması var. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Eylül'de Katar'ın arabuluculuğuyla iletilen şartlar arasında ABD'nin askerî operasyonlarını durdurmasını ve ekonomik savaşın bitirilmesini de saymıştı. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının bu şartların yerine getirilmesine bağlı olduğunu, bu konuda geri adım atılmayacağını söylemişti. Rızai'nin son paylaşımında da şartların odağında Hürmüz'ün açılması var.
ABD ile müzakerede yedi şartın hangileri kabul edildi?
Rızai hangi şartların kabul edildiğini söylemedi; kaç maddenin kabul edildiği de paylaşımda yok. Abluka ya da dondurulmuş varlıklar gibi başlıkların bu kabul edilenler arasında olup olmadığı da bilinmiyor. Beyaz Saray'ın Rızai'nin sözlerine verdiği bir yanıt henüz aktarılmadı. Elimizde yalnızca İran'ın değerlendirmesi var: Tahran, kısmi kabulü yeterli saymıyor. Masadaki tablo tam bir kabul ya da tam bir ret değil: Washington bazı şartlara olumlu yanıt vermiş görünüyor, Tahran ise daha fazlasını bekliyor.
Rızai'nin 'geri dönüş olmayacak' sözü ne anlama geliyor?
Rızai'nin sözü açık: İran diplomasisi değişti ve artık eski duruma dönülmeyecek. Cümle, ABD'nin yanıtının yetersiz bulunduğu bilgisinin hemen ardından geldi. Rızai bu sözün ayrıntısını vermedi; nelerin eskisi gibi kalmayacağı, hangi eşiğin geride bırakıldığı belirtilmedi.
Rızai ayrıca ABD donanmasının Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmayı başaramadığını, bunun ardından kendi ifadesiyle 'kaçakçılığa' başvurduğunu öne sürdü. Donald Trump'ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu tarafından yönlendirilerek insanlık tarihinin en aptalca savaşlarından birini başlattığını da söyledi.
Muhsin Rızai kimdir?
Rızai, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri; Tahran'ın en üst güvenlik organında görev yapıyor. Devrim Muhafızları Ordusu'nun eski başkomutanı olarak da tanınıyor. Hürmüz Boğazı'na ve ABD ile müzakereye dair tutumunu bu defa da X'teki paylaşımıyla duyurdu.
Hürmüz Boğazı neden bu kadar kritik, petrol ve akaryakıta etkisi ne?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Körfezi'ne bağlayan dar geçit ve dünya petrol ticaretinin en kritik noktalarından biri. Geçişlerin aksaması petrol ve akaryakıt tedarikini doğrudan ilgilendiriyor. İran'ın yedi şartı da zaten Hürmüz'ün açılmasına bağlanmış durumda.
Bir gün önce ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, Umman Körfezi'nde İran ablukasını geçmeye çalıştığını söylediği bir kargo gemisini vurmuştu. CENTCOM'un rakamlarına göre ABD'nin 14 Temmuz'dan bu yana sürdürdüğü ablukada 4 ticari gemi etkisiz hâle getirildi, 135 gemi geri çevrildi; İran ise ablukanın kalkmasını şartları arasında sayıyor. Geminin akıbetini ayrı haberimizde anlattık.
