İran savaşı 'kazanıldı' mı? Vance'in gizli dosyası sızdı: Patriot 100'ün altına düştü, Pentagon'da yalan makinesi

Washington'da iki ayrı İran savaşı anlatılıyor: Biri Beyaz Saray kürsüsünden dünyaya duyurulan "kazandık" hikâyesi, diğeri kapalı kapılar ardında komutanların Başkan Yardımcısı JD Vance'e aktardığı tablo. New York Times'ın Jonathan Swan, Adam Entous ve Maggie Haberman imzasıyla yayımladığı habere göre Vance, ilkbahar ve yaz boyunca Orta Doğu, Avrupa ve Asya'daki ABD komutanlarını tek tek arayıp savaş hakkında Pentagon süzgecinden geçmemiş, çıplak değerlendirmeler istedi. Gazete, Vance'in dinlediği tablo ile Başkan Donald Trump ve yönetimin kamuoyuna söyledikleri arasında "bir uçurum" bulunduğunu yazdı.

Komutanların en çok endişe duyduğu konu, ABD hava savunmasının belkemiği olan Patriot önleme füzeleriydi. NYT'ye göre bir harekât bölgesinde kullanılabilir Patriot sayısı ilkbahar sonunda 100'ün altına indi; aynı bölgede yaklaşık 300 kilometre menzilli ATACMS füzeleri ile Hassas Vuruş Füzeleri (PrSM) tamamen tükendi. Komutanlar mühimmat seviyesini "şimdiye kadar gördükleri en düşük düzey" diye tarif etti. Vance görüşmelerde yalnızca stokları değil, Orta Doğu'ya kaydırılan silahların Çin, Rusya ve Kuzey Kore karşısındaki caydırıcılığı ne kadar zayıflattığını da sordu.

Patriot füzesi neden bitti, ABD'nin elinde kaç Patriot kaldı?

Savaşın yedinci ayında mühimmat erimesi yalnızca sızıntılara dayanmıyor. Washington merkezli düşünce kuruluşu CSIS'in temmuz değerlendirmesine göre ABD'nin elinde savaş öncesi Patriot stokunun üçte birinden biraz fazlası, yüksek irtifa savunma sistemi THAAD'ın ise yaklaşık yarısı kaldı. Tomahawk, JASSM ve PrSM gibi taarruz füzelerinde de ciddi azalma var. Uzmanlar, üretim anlaşmaları hızlandırılsa bile stokların yerine konmasının en az iki yıl süreceği görüşünde.

Pentagon'da yalan makinesi neden kuruldu?

Mühimmat sıkıntısı haberleri Trump'ı çileden çıkardı. Başkan, 3 Eylül'de bu haberleri yapan basını "vatan haini pislikler" diye niteledi, sızdıranların "avlandığını" ve "uzun hapis cezaları" istendiğini yazdı. Trump'ın ordu için "hiç görülmemiş seviyede üretim yapıyoruz, kullanabileceğimizden çok daha fazlasına sahibiz" sözleri, haberlerin sızıntı kaynağını bulmak için Pentagon içinde benzeri görülmemiş bir soruşturmaya dönüştü. Ağustos ayında Genelkurmay (Joint Staff) bünyesindeki yaklaşık 50 asker ve sivil personel yalan makinesine bağlandı; CENTCOM ve diğer muharip komutanlıklarda onlarca subay daha aynı teste tabi tutuldu. Sorulan sorular tek bir konuya odaklıydı: Patriot ve uzun menzilli füze stoklarındaki azalmayı gazetecilere anlattın mı? Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine testten muaf tutuldu; haberlere göre teste girenlerden hiçbirinin sızıntı yaptığı belirlenemedi.

Vance İran savaşına karşı mıydı?

NYT'ye göre Vance'in komutanlarla doğrudan temasından Trump, Savunma Bakanı Pete Hegseth, Orgeneral Caine, Dışişleri Bakanı ve aynı zamanda ulusal güvenlik danışmanı Marco Rubio ile Beyaz Saray Genel Sekreteri Susie Wiles'ın haberi vardı. CIA Direktörü John Ratcliffe, Vance'e teşkilat analistlerine doğrudan erişim izni verdi; Deniz İstihbarat Ofisi Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği için ona günlük rapor hazırladı; Caine ise saldırıların ön izlemelerini paylaştı. Vance bazı görüşmelerden "genel strateji ve başarı ihtimali konusunda derin kaygılarla" ayrıldı. Gazete, Vance'in savaş öncesinde Oval Ofis'teki toplantılarda operasyona karşı çıktığını, Trump kararını verdikten sonra ise kamuoyu önünde savaşı savunduğunu yazdı. Haziran ayında İran'la imzalanan mutabakat muhtırasına giden pazarlığı da Vance yürütmüştü.

Aynı haberde savaşın planlanma biçimi de anlatılıyor. 28 Şubat'ta başlayan harekât, Hegseth'in etrafındaki alışılmadık derecede dar bir subay grubunca planlandı; Hazine ve Enerji bakanları sürecin dışında tutuldu, komutanlara savaştan yaklaşık bir hafta önce gerekçe belirtilmeyen şifreli bir mesaj gönderildi. Trump, Venezuela operasyonu ve İsrail'in 12 günlük savaşından hareketle Tahran yönetiminin birkaç gün içinde çökeceğine inanıyordu; Pentagon'un hesabı ise yaklaşık altı haftaydı. Savaş şimdi yedinci ayında.

İran savaşı ne zaman bitecek?

Trump'ın takvimi seçim sandığına bağlı. Başkan 9 Eylül'de Dallas'a hareket etmeden önce Andrews Üssü'nde gazetecilere savaşın 3 Kasım'daki ara seçimlerin "hemen ardından" biteceğini, Tahran'ın seçimi etkilemek için dayanmaya çalıştığını söyledi. Perşembe akşamı Fox News'te Laura Ingraham'ın programında ise şöyle konuştu: "Ne zaman söylemeyeceğim ama bence seçimden hemen sonra biter." Trump İran için "topallıyorlar, başları büyük dertte" dedi, "dokuz tankerlerini vurduk" diye ekledi. Ingraham'ın "İran'ı yapmasaydınız ara seçime rahat rahat giderdiniz" hatırlatmasına Trump'ın yanıtı netti: "Pişmanlık kelimesine inanmıyorum. Yine olsa aynısını yapardım."

Ingraham'ın Trump'a hatırlattığı bir başka haber ise Wall Street Journal'ındı. Gazeteye göre Vance, Rubio ve diğer üst düzey danışmanlar Başkan'ı, İran'ın ABD deniz ablukasına ve askerî baskıya yıllarca direnebileceği, krizin görev süresinin bittiği Ocak 2029'a kadar uzayabileceği konusunda kapalı kapılar ardında uyardı. Böyle bir senaryo, ABD'nin Avrupa ve Asya'dan Orta Doğu'ya kaynak kaydırmaya devam etmesi ve küresel petrol piyasasındaki sarsıntının sürmesi anlamına geliyor.

Sahadaki tablo tartışmayı daha da alevlendiriyor. 8-9 Eylül gecesi Devrim Muhafızları'nın Ürdün'deki Muvaffak Salti Hava Üssü'ne fırlattığı füzeler bir A-10 uçağının kanadını kopardı, yaklaşık 8 F-15 hafif hasar aldı; İran 10 Eylül'de Hürmüz Boğazı yakınlarında 10 gemiye saldırdı. Brent petrolü temmuzdan bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıkarken Trump'ın onay oranı savaş yorgunluğu ve hayat pahalılığı nedeniyle en düşük seviyesine indi. Ingraham'ın canlı yayında sorduğu soru Washington'da hâlâ yanıt bekliyor: "Ben onları ezdiğimizi sanıyordum, nasıl hâlâ füze atabiliyorlar?"