NAZA belgeseli Netanyahu'yu harekete geçirdi: Orduyu "karalayana" vatandaşlıktan çıkarma tasarısı

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Gazze'de görev yapmış askerlerin kendi anlatımlarını perdeye taşıyan NAZA belgeseli etrafındaki tartışma büyürken, orduyu "karalayan" kişilerin İsrail vatandaşlığından çıkarılmasını öngören bir yasa tasarısı hazırlayacağını duyurdu. Başbakanlık Ofisi'nin 16 Eylül akşamı yayımladığı video mesajda konuşan Netanyahu, ikinci bir tasarıyla da bu kişilere açılacak davalarda istenebilecek tazminat tutarının 20 kat yükseltileceğini söyledi.

Netanyahu, video mesajında üç ayrı gelişmenin İsrail ordusuna "büyük zarar verdiğini" öne sürdü ve tasarıları bu gelişmelere yanıt olarak sunacağını belirtti. Başbakanın sıraladığı üç olay şunlar:

• Demokratlar Partisi lideri Yair Golan'ın, İsrail askerlerinin Gazze'de "hobi olarak bebek öldürdüğü" yönündeki sözleri,
• Eski Askeri Başsavcı Yifat Tomer-Yerushalmi'nin, Sde Teiman Askeri Gözaltı Merkezi'nde bir Filistinli esire yönelik tecavüz olayını ortaya çıkarması,
• İsrail askerlerinin Gazze'de sivilleri nasıl hedef aldığını anlatan NAZA belgeseli.

NAZA belgeseli nedir, kim çekti?

NAZA, yönetmenliğini Yuval Abraham ve Rachel Szor'un üstlendiği bir belgesel. Film, Gazze'de görev yapan İsrail askerlerinin sivillere yönelik uygulamaları bizzat anlatmasına dayanıyor. İtalya'da düzenlenen 83. Venedik Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü'nü kazanan yapım, İsrail'de sert bir tepkiyle karşılandı. Netanyahu belgeseli daha önce "antisemitik kışkırtma" olarak nitelemiş, Kültür Bakanı Miki Zohar ise 13 Eylül'de iki yönetmeni vatandaşlıktan çıkarmakla tehdit etmişti.

Ordu cephesinde de harekete geçildi. Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, filmde konuşan askerlerin zorunlu hizmette mi yoksa yedek statüde mi olduklarının belirlenmesi ve kimliklerinin tespit edilmesi için askeri istihbarat, askeri savcılık ve hava kuvvetlerine talimat verdi. Böylece belgeselde yer alan askerler, hem ordu soruşturmasının hem de Netanyahu'nun duyurduğu vatandaşlık düzenlemesinin hedefi haline geldi.

Netanyahu'nun yasa tasarısı ne öngörüyor?

Netanyahu'nun açıkladığı paket iki ayaktan oluşuyor. İlk tasarı, İsrail askerlerini "karalayan" kişilerin vatandaşlıktan çıkarılmasının önünü açıyor. İkinci tasarı ise bu kişilere karşı açılacak davalarda talep edilebilecek tazminat miktarını 20 kat artırıyor. Netanyahu, Gazze'de iki yıldır süren soykırımı yürüten ordunun "iftiraya uğramaması için" bu adımı attığını savundu. Açıklamada tasarıların Knesset'e ne zaman sunulacağına dair bir takvim yer almadı.

Netanyahu aynı gün katıldığı bir törende de İsrail ordusunun "dünyanın en ahlaklı ordusu" olduğunu ve ülkesinin bölgede bir "hoşgörü adası" sayılması gerektiğini ileri sürdü. Buna karşılık Doğu Kudüs'teki Ermeni ve Rum Ortodoks Patrikhaneleri ile Katolik din adamları, radikal Yahudi grupların Hristiyan din adamlarına yönelik saldırılarının son yıllarda arttığını ortak bir bildiriyle duyurmuştu.

ABD'nin İsrail'e 2,8 milyar dolarlık silah satışı ne içeriyor?

Netanyahu'nun açıklamasıyla aynı saatlerde Washington'da başka bir tartışma alevlendi. ABD basınına göre Trump yönetimi, İsrail'e 2,8 milyar dolar tutarında bir mühimmat paketi satışını Kongre'ye gayriresmi olarak bildirdi. Paket, her biri yaklaşık 1 ton ağırlığındaki bombalardan oluşuyor ve gerçekleşmesi halinde ABD'nin İsrail'e son yıllarda tek kalemde yaptığı en büyük mühimmat satışı olacak. Satışın, İsrail'e her yıl aktarılan yaklaşık 3,3 milyar dolarlık askeri yardım kaleminden finanse edilmesi planlanıyor.

Bernie Sanders ve Kongre silah satışına ne dedi?

Vermont Senatörü Bernie Sanders, X hesabından yaptığı açıklamada satışa karşı çıktı: "Amerikan halkı, İsrail'in Gazze'de yürüttüğü soykırımı finanse etmekten bıkmış ve usanmış durumda." Sanders, Trump'ın vergi mükelleflerinin parasıyla Netanyahu hükümetine 2,8 milyar dolarlık bomba gönderdiğini belirterek satışın kabul edilemez olduğunu ve Kongre'nin bunu engellemesi gerektiğini ifade etti.

Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi üyesi New York Temsilcisi Gregory Meeks de 40 bin bombalık satışa onay vermeyeceğini açıkladı. Meeks, yönetimin mühimmatın ABD ve uluslararası hukuka uygun kullanılacağına dair yeterli güvence sunmadığını, bu bombaların Gazze ve Lübnan gibi yoğun nüfuslu bölgelerde nasıl kullanılabileceğine ilişkin ciddi endişelerin giderilmediğini söyledi. Meeks, kararın İsrail'e Kongre desteğinin azaldığı anlamına gelmediğini, ABD'nin sağladığı silahlar üzerindeki sorumluluğu gösterdiğini de ekledi.