Petrol 100 doları deldi! Şimdi sıra pompada: Benzine zam var mı?

Brent petrolün varil fiyatı 9 Eylül'de 101,33 dolara kadar tırmandı, günlük kazanç yüzde 3,48 oldu. Üç haneli rakam mayıs ayının sonundan bu yana ilk kez ekranlarda göründü. Amerikan tipi ham petrol WTI de aynı saatlerde 96,25 dolardan işlem gördü. Brent 8 Eylül kapanışını 97,89 dolarda yapmıştı; yani piyasa bir gecede yaklaşık 3,5 dolar sıçradı.

Tetikleyici Körfez'den geldi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı CENTCOM, 8 Eylül gecesi İran Devrim Muhafızları'na bağlı beş ham petrol tankerini imha ettiğini duyurdu. Vurulan gemiler M/T Kaviz, M/T Charminar, M/T Horizon 1 ve M/T Riesco ile İran'ın petrol ihracat kalbi Harg Adası açıklarındaki M/T Derya olarak açıklandı. CENTCOM'a göre saldırıların gerekçesi, Devrim Muhafızları'nın iki gün içinde iki kez bir ABD savaş gemisini balistik füzeyle hedef almasıydı; mürettebata gemileri terk etmeleri talimatı verildikten sonra tankerler kullanılamaz hale getirildi.

Tahran tarafında karşılık gecikmedi. Devrim Muhafızları'nın Ürdün'deki Al Azraq hava üssüne 20 balistik füze fırlattığı, Ürdün ordusunun bunların 18'ini düşürdüğü bildirildi. İran'ın iki ABD destroyerini ve sekiz tankeri vurduğu yönündeki açıklamaları ise hiçbir taraf tarafından doğrulanmadı, bu iddialar teyitsiz kaldı.

Piyasayı asıl ürküten şey tek tek gemiler değil, arkasındaki coğrafya. Harg Adası İran ham petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ının yüklendiği terminal. Savaş öncesinde dünya petrol ve LNG sevkiyatının beşte biri Hormuz Boğazı'ndan geçiyordu. Üstüne İran yanlısı Husiler Suudi Arabistan'ın güneyindeki günlük 400 bin varil kapasiteli Cizan rafinerisini hedef aldı. Arz tarafında her yeni kıvılcım varil fiyatına doğrudan yansıyor.

Brent petrol neden 100 doları geçti?

Sebep talep patlaması değil, arz korkusu. ABD-İran savaşının yedinci ayında ihracat terminalleri, tankerler ve rafineriler doğrudan hedef haline geldi. Buna Çin'in Hormuz riskine karşı Afrika, Kanada ve Latin Amerika'dan alternatif ham petrol stoklaması eklenince fiyat yukarı kilitlendi. Bannockburn Capital Markets'ın emtia direktörü Darrell Fletcher, piyasanın yönünü "savaş yedinci ayına girerken en az direnç gösteren yol güçlü ve istikrarlı bir tırmanış" sözleriyle özetledi. Brent yıl başından bu yana yüzde 60'tan fazla değer kazandı.

Benzine ve motorine zam var mı?

9 Eylül akşamı itibarıyla 10 Eylül için sektör kaynaklarından teyit edilmiş yeni bir zam duyurusu yapılmadı. En son ayarlama 4 Eylül'de geldi ve motorine litrede 7,72 lira, benzine 2,48 lira eklendi, LPG'ye de yaklaşık 1,09 liralık artış yansıdı. Tabelalar şu an bu seviyede duruyor:

İzmir'de motorin 90,29 liraya, LPG 34,99 liraya kadar çıkıyor. Dağıtıcıya ve lokasyona göre kuruş farkları görülebiliyor.

Benzin kaç lira olacak, 120 dolar senaryosu ne demek?

Goldman Sachs, Hormuz'daki aksamanın sürmesi ve Körfez üretiminin toparlanmaması halinde Brent'in son çeyrekte 120 doların üzerini görebileceğini, gelecek yıl ortalamasının ise 100 dolar bandına oturabileceğini öngörüyor. Bankanın temel senaryosu hâlâ 80 dolar seviyesinde; 120 dolar şartlı bir risk senaryosu. Böyle bir tırmanışta ithal ürün maliyeti pompaya kademeli olarak yansır, çünkü Türkiye'de akaryakıt fiyatı günlük dünya ürün fiyatı ve kur üzerinden hesaplanıyor.

Pompa fiyatını ne belirliyor?

Denklemin birinci ayağı kur. 9 Eylül'de dolar/TL 48,48 ile 48,51 arasında hareket etti; ham petroldeki her yükseliş liraya çevrildiğinde büyüyor. İkinci ayak ürün ithal maliyeti: sektör analizlerine göre pompa fiyatının yaklaşık yüzde 60-65'ini bu kalem oluşturuyor. Üçüncü ayak ise vergi tarafı; ÖTV mekanizmasının belirli eşiklerde artışları yumuşatıcı ya da geciktirici rol oynadığı öne sürülüyor. Bu üç bileşenden ikisi aynı anda yukarı giderse tabela değişimi kaçınılmaz hale geliyor.

Uzmanlar, Brent 90 doların üzerinde kalıcı olur ve kur mevcut seviyesini korursa ekim ayı enflasyon verisine yansıyacak bir fiyat baskısının masada olduğunu belirtiyor. Piyasanın kısa vadede takip ettiği tek başlık şu: Hormuz'da trafik normale döner mi, dönmez mi.