Srebrenitsa soykırımının baş sorumlusu Ratko Mladiç, Lahey'de müebbet hapis cezasını çekerken 27 Ağustos'ta öldü; 7 Eylül'de Belgrad'da tabutunu Sırbistan ordusunun askerleri taşıdı, mezarı başında saygı atışı yapıldı. Bosna Hersek Dışişleri Bakanı Elmedin Konakovic, dün akşam bakanlığın X hesabından yayımlanan 12 dakikalık video mesajla ABD, Avrupa Birliği, İngiltere ve İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi ülkelere seslendi: Töreni düzenleyenlere yaptırım uygulayın, sorumluluk doğrudan Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic'te.
Konakovic'e göre cenaze, kendiliğinden toplanan birkaç hayranın işi değildi. Bakan, Mladiç'in naaşının Lahey'den Sırbistan hükümetine ait uçakla getirildiğini, polis ve askerî birliklerin eskortluk yaptığını, törene Sırbistan hükümetinden bakanların ve milletvekillerinin katıldığını tek tek sıraladı. Mesajın en sert cümlesi ise şuydu:
"O saygı atışında sıkılan her mermi, Bosna Hersek ile Sırbistan arasındaki ilişkilere, Avrupa değerlerine, 90'ların dehşetinden sonra kurulan uluslararası adalet ilkelerine, soykırım kurbanlarının ve hayatta kalanların onuruna ve bütün bölgenin barışına sıkılmış bir mermiydi."
Konakovic, Vucic'in törene bizzat katılmamasını sorumluluktan kurtulma çabası olarak niteledi. Sırbistan Ordusu Kanunu'nun 17. maddesine göre orduyu kullanma ve komuta yetkisinin yalnızca cumhurbaşkanında olduğunu hatırlattı; ordunun böyle bir törene kendi kararıyla gidemeyeceğini söyledi. Belgrad'ın Lahey Mahkemesi kararlarını uygulamayı yasayla taahhüt ettiğini, aynı devletin o mahkemenin soykırımdan mahkûm ettiği adamı ordusuyla yüceltemeyeceğini vurguladı.
Ratko Mladiç'in cenazesinde ne oldu?
Mladiç'in tabutu 7 Eylül sabahı Belgrad'ın Vidikovac semtindeki Aziz Luka Kilisesi'nde ziyarete açıldı; cenaze ayinini Sırp Ortodoks Kilisesi'nin başı Patrik Porfirije yönetti. Sırbistan ve Sırp Cumhuriyeti bayraklarına sarılı tabut, üniformalı askerlerin omzunda kiliseden çıkarıldı ve Topçider Mezarlığı'na taşındı. Mezar başında Sırbistan Ordusu'nun şeref kıtası üç el saygı atışı yaptı; Mladiç, 1994'te intihar eden kızı Ana'nın yanına gömüldü. Kalabalık "Yaşasın Ratko Mladiç" ve "Kahramana şan" sloganları attı; hafta sonu Belgrad derbisinde Kızılyıldız ve Partizan tribünleri de onu anmıştı.
Törende Sırbistan Savunma Bakanı Bratislav Gasic, bakanlar Nenad Popovic ve Milica Djurdjevic Stamenkovski, Bosnalı Sırp lider Milorad Dodik ile Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Sırp üyesi Zeljka Cvijanovic ve Rusya'nın Belgrad Büyükelçisi Aleksandr Botsan-Harçenko hazır bulundu. Vucic o gün Özbekistan Cumhurbaşkanı ile görüştüğünü söyleyerek törene gitmedi, ancak oğlu Danilo Vucic katıldı; Vucic organizasyonu "onurlu bir cenaze" sözleriyle savundu. AB Genişleme Komiseri Marta Kos tören öncesinde planlı Belgrad ziyaretini iptal etmiş, BM Genel Sekreteri Guterres de savaş suçlularının yüceltilmesine karşı uyarmıştı.
Ratko Mladiç kimdir, neden "Bosna Kasabı" deniyor?
1942'de Bosna'nın Kalinovik yakınlarındaki Bozanovici köyünde doğan Mladiç, Yugoslav Halk Ordusu'nda general rütbesine yükseldi; Mayıs 1992'den 1996'ya kadar Bosnalı Sırp ordusunun komutanıydı. Komutasındaki birlikler Temmuz 1995'te BM'nin "güvenli bölge" ilan ettiği Srebrenitsa'yı ele geçirdi ve 8 bin 372 Boşnak erkek ve çocuğu katletti; Saraybosna'yı yıllarca top ve keskin nişancı ateşi altında tutan da aynı orduydu. Lahey'deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi 24 Temmuz 1995'te hakkında iddianame hazırladı; Mladiç 16 yıl saklandıktan sonra 26 Mayıs 2011'de Sırbistan'ın Lazarevo köyünde yakalandı. 22 Kasım 2017'de soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından müebbet hapse mahkûm edildi; ceza 8 Haziran 2021'de temyizde onanarak kesinleşti. Öldüğünde 84 yaşındaydı; Srebrenitsa'da hâlâ yaklaşık bin kurbanın kemikleri aranıyor.
Bosna Hersek Sırbistan'a karşı hangi adımları attı?
| Tarih | Adım |
|---|---|
| 7 Eylül | Belgrad Büyükelçiliği'nden geri çağrılabilecek tüm personel çekildi; konsolosluk hizmetleri Zagreb, Podgorica ve Novi Pazar'a kaydırıldı; ikili görüşmeler askıya alındı, Sırbistan'la iletişim "mümkün olan en düşük seviyeye" indirildi. |
| 8 Eylül | Sırbistan'ın Saraybosna Büyükelçiliği'nden 2 diplomat istenmeyen kişi ilan edildi, 48 saat içinde ülkeyi terk etmeleri istendi; Bosna Hersek'in Sırbistan'ın da taraf olduğu bazı anlaşmalardan çekileceği açıklandı. |
| 10 Eylül | Brüksel ve Washington'daki üst düzey yetkililere, aralarında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun da bulunduğu muhataplara yaptırım talebi içeren mektuplar gönderildi. |
| 12 Eylül | Video mesajla ABD, AB, İngiltere ve İİT üyelerine açık çağrı: "Sadece söz söyleme zamanı geçti, somut önlem zamanı." |
Saraybosna cenazeden bu yana neredeyse her gün yeni bir adım açıkladı; Konakovic mesajında Brüksel'e de açık bir uyarı yolladı: Dış politikasını tamamen AB'ye uyumlu hale getiren Bosna Hersek'in, Birlik kendi komşuluğunda kendi ilkelerini savunamıyorsa bu rotayı gözden geçirme hakkı olduğunu söyledi. ABD'ye ise Dayton Anlaşması'nın mimarı ve savaşı bitiren askerî müdahalenin öncüsü olarak "özel sorumluluk" hatırlatması yaptı. İslam İşbirliği Teşkilatı üyelerine ayrılan bölümde, BM'nin Srebrenitsa soykırımı kararına Sırp halkına toplu suç yüklenir endişesiyle çekimser kalan ülkelere seslendi: Kararın çatışma yaratmadığını, Boşnak tarafının hiçbir zaman bütün bir halkı suçlamadığını, oysa şimdi Vucic'in, Sırbistan kurumlarının ve Sırp Cumhuriyeti yönetiminin Cvijanovic'i cenazeye göndererek sorumluluğu bilinçli biçimde sahiplendiğini anlattı.
Türkiye Mladiç'in cenazesine ne dedi?
Ankara tavrını törenin ertesi sabahı koydu. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli 8 Eylül'de, uluslararası mahkemelerce kesin hükümle mahkûm edilmiş Mladiç'in cenazesinin "işlenen ağır suçların ve yaşanan insani acıların inkârı anlamına gelecek şekilde istismar edilmesinin kabul edilemez" olduğunu açıkladı. Keçeli, mahkeme kararlarını reddetmenin ve hüküm giymiş failleri kahramanlaştırmaya çalışmanın mağdurların acısını derinleştirdiğini, bölgede barış için yıllardır yürütülen çabalara zarar verdiğini belirtti; başta Srebrenitsa soykırımı kurbanları olmak üzere Bosna Savaşı'nda ölen tüm masumları andı.
Konakovic mesajını 1990'lara göndermeyle bitirdi: "Bosna'da 90'ları ve bugün tanık olduğumuza benzeyen o senaryoyu çok iyi hatırlıyoruz. O senaryo ölüm, yıkım ve İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa topraklarında işlenen en ağır suçlardan bazılarını getirdi." Sırbistan'da Mladiç'in mirasını reddeden yurttaşlar için de harekete geçilmesini isteyen Bakan, sözlerini şöyle tamamladı: "Tarih, dünyanın uyarı işaretlerini görüp beklemeyi seçtiğinde ne olduğunu bize zaten öğretti. Bu dersi iki kez alma lüksümüz yok. Bu kez çok geç olmadan harekete geçin."
