ABD Başkanı Donald Trump, aylardır dünya gündemini meşgul eden Grönland meselesinde Danimarka ve Grönland yönetimiyle bir anlaşmaya vardıklarını açıkladı. Trump, Truth Social hesabından Cuma akşamı (TSİ gece saatlerinde) yaptığı paylaşımda, anlaşmanın ABD'ye Grönland'ın güvenliği ve "diğer tüm ihtiyaçları" üzerinde kalıcı kontrol sağladığını öne sürdü. Trump'ın "çok önemli, tarihi ve özel" diye nitelediği Grönland anlaşması, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Hükümet Başkanı Jens-Frederik Nielsen tarafından da doğrulandı; ancak iki lider, metnin Krallığın egemenliğini ve Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını tanıdığının altını çizdi.
Trump'ın paylaşımına göre Washington, "Grönland'ın uygun bir bölgesinde geniş çaplı bir askeri varlık" oluşturma sürecine derhal başlayacak. ABD Başkanı, anlaşmanın süresiz olduğunu belirtti ve bunu "sonsuz ömürlü" bir düzenleme olarak tanımladı. Trump, düzenlemenin ABD'ye hiçbir maliyetinin olmayacağını da ekledi.
Trump Grönland anlaşması ne diyor, hangi maddeleri içeriyor?
Anlaşmanın tam metni henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. Trump'ın açıklaması ile Danimarka ve Grönland tarafının yazılı beyanları yan yana konduğunda ortaya şu tablo çıkıyor:
| Başlık | Trump'ın açıklaması | Danimarka ve Grönland'ın açıklaması |
|---|---|---|
| Güvenlik yetkisi | ABD, adanın güvenliği üzerinde "kalıcı kontrol" sahibi olacak | Anlaşma "Arktik ve Kuzey Atlantik güvenliğini" güçlendirecek |
| Askeri varlık | "Geniş çaplı" yeni askeri varlık için süreç hemen başlayacak | ABD'nin NATO çerçevesinde zaten mevcut olan üs hakları var |
| Üçüncü ülkeler | Hiçbir ABD hasmı, ABD'nin yazılı onayı olmadan adada üs kuramayacak, asker bulunduramayacak, hassas yatırım yapamayacak | Bu maddeye ilişkin ayrıntı paylaşılmadı |
| Egemenlik | Açıklamada satın alma ya da egemenlik devrinden söz edilmedi | Metin, Krallığın egemenliğini ve Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını tanıyor |
| Süre ve maliyet | Süresiz; ABD'ye maliyeti yok | Yürürlük için parlamento onayı gerekiyor |
Trump, paylaşımında hasım ülkelere ilişkin maddeyi özellikle vurguladı: Bundan böyle hiçbir ABD düşmanının Washington'ın "açık yazılı onayı" olmadan Grönland'da üs kuramayacağını, askeri varlık gösteremeyeceğini ve hassas yatırım yapamayacağını yazdı. Bu ifadenin başta Rusya ve Çin olmak üzere Arktik'te etkinlik arayan ülkeleri hedef aldığı değerlendiriliyor.
Grönland ABD'ye mi geçti? Danimarka ve Grönland ne dedi?
Hayır. Ne Trump'ın açıklamasında ne de Kopenhag ve Nuuk'un beyanlarında adanın el değiştirmesine ilişkin bir ifade yer alıyor. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, üç taraf için de "iyi bir anlaşma" olduğunu söylediği metnin Krallığın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü, ayrıca Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını tanıdığını açıkladı. Grönland Hükümet Başkanı Jens-Frederik Nielsen ise anlaşmanın Grönland'ın, Danimarka Krallığı'nın, ABD'nin ve Batı ittifakının güvenliğini güçlendirdiğini belirterek bundan memnuniyet duyduğunu ifade etti. Her iki açıklamada da anlaşmanın yürürlüğe girmesi için parlamento süreçlerinin işletileceği kaydedildi. Trump'ın yönetimine yakın isimlerden, Beyaz Saray eski görevlisi Katie Miller'ın sosyal medyada ABD bayrağıyla kaplı bir Grönland haritası paylaşması ise Avrupa basınında dikkat çekti.
Grönland anlaşması ne zaman imzalanacak?
Trump, anlaşmanın resmi imzasının gelecek hafta atılacağını açıkladı. Danimarka ve Grönland tarafının açıklamalarına göre imza töreni, New York'ta düzenlenecek Birleşmiş Milletler Genel Kurulu görüşmelerinin kenarında üç hükümetin katılımıyla gerçekleşecek. Anlaşmanın hukuki bağlayıcılık kazanması ise Danimarka ve Grönland parlamentolarının onayına bağlı.
ABD'nin Grönland'da üssü var mı? Pituffik Uzay Üssü nedir?
ABD'nin adadaki askeri varlığı yeni değil. Soğuk Savaş döneminden bu yana adanın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü (eski adıyla Thule Hava Üssü) Amerikan ordusunun kontrolünde. Danimarka ile ABD arasındaki savunma iş birliği ise NATO çerçevesinde yürütülüyor ve Washington'ın adada üs genişletme hakkı zaten bulunuyordu. Yaklaşık 56 bin nüfuslu Grönland, Danimarka Krallığı'na bağlı özerk bir bölge ve ABD ile Rusya arasındaki stratejik konumu, Arktik buzullarının erimesiyle birlikte giderek daha fazla önem kazanıyor.
Trump, ilk başkanlık döneminde, 2019 yılında adayı satın alma fikrini gündeme getirmiş ve bunu "büyük bir gayrimenkul anlaşması" olarak tarif etmişti. İkinci döneminde ise adanın ABD için "mutlak bir zorunluluk" olduğunu savunarak baskıyı artırdı; Danimarka hükümeti her seferinde Grönland'ın "satılık olmadığını" açıkladı. Bu yıl Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'nde talebini yineleyen Trump, Avrupa'dan gelen itirazlar üzerine Amerikan askerlerini kıtadan çekmekle tehdit etmişti. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in geçen yıl Pituffik'teki Amerikan askerlerini ziyareti de adada soğuk karşılanmış, kamuoyu araştırmaları Grönlandlıların büyük çoğunluğunun ABD'ye katılmaya karşı olduğunu göstermişti.
Anlaşma, ABD'de 3 Kasım'da yapılacak ara seçimlere haftalar kala açıklandı. Trump'ın Cuma akşamki paylaşımında anlaşmanın tam kapsamı belirtilmedi; ayrıntıların gelecek hafta New York'taki imza töreniyle birlikte netleşmesi bekleniyor.
