Türk pasaportuna AB ayrıcalığı: Havalimanında Türk'e özel kapı, Bakü'den Bişkek'e kimlikle seyahat geliyor — peki tarih neden yok?

Türk pasaportu taşıyan yolcunun havalimanı kuyruğu kısalıyor. Kazakistan'ın başkenti Astana'da 10 Eylül'de toplanan Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) İçişleri Bakanları 3. Toplantısı'nda, üye ülke vatandaşları için havalimanlarında ayrı pasaport kontrol hattı kurulması ve ülkeler arasında kimlikle seyahatin yaygınlaştırılması için çalışma başlatıldı. İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, toplantının ardından gazetecilere modelin nereden alındığını da söyledi: Avrupa Birliği havalimanlarında AB vatandaşı ayrı kapıdan, diğer ülkelerin vatandaşı ayrı kapıdan geçiyor; aynı düzen Türk dünyasında kurulacak.

"Bir Avrupa ülkesine gittiğimizde Avrupa Birliği vatandaşlarının bir kontrol noktasından, diğer ülke vatandaşlarının ise başka bir kontrol noktasından geçtiğini görüyoruz. Bunun bir benzerinin Türk devletleri topluluğu arasında da kurulması yönünde çalışmalarımız devam etmektedir." — İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, İçişleri Bakanlığı'nın 11 Eylül tarihli açıklaması

Çiftçi, toplantıdaki konuşmasında da üye ülkelerin havalimanlarında Türk devletleri vatandaşlarına özel pasaport alanları açılmasını hedefleyen projeyi Türkiye'nin desteklediğini ve bunun için birlikte çalışmaya hazır olduklarını dile getirdi. Toplantıya Türkiye'nin yanı sıra Kazakistan, Azerbaycan, Kırgızistan ve Özbekistan'ın içişleri bakanları katıldı; heyetler toplantı öncesinde Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev tarafından kabul edildi.

Türk pasaportu olana havalimanında ne değişecek?

Plan hayata geçtiğinde TDT üyesi bir ülkeye inen Türk yolcu, genel pasaport kuyruğuna girmek yerine yalnızca Türk devletleri vatandaşlarına ayrılmış kontrol noktasından geçecek. Yeni Şafak'ın aktardığına göre ilk etapta İstanbul, Bakü, Astana, Taşkent ve Bişkek gibi havalimanlarında TDT vatandaşlarına özel pasaport kontrol noktaları kurulması değerlendiriliyor; uygulamanın hukuki ve teknik altyapısı hazırlanıyor. Aynı çalışmanın ikinci ayağı ise pasaportu tamamen devre dışı bırakıyor: Üye ülkelerin yeni nesil kimlik kartlarını birbirlerinin seyahat belgesi olarak tanıması ve sınır sistemlerinin buna göre güncellenmesi planlanıyor. Hedef turizm, ticaret, eğitim ve aile ziyaretlerinde işlemleri hafifletmek.

Türk devletleri arasında kimlikle seyahat ne zaman başlayacak?

Henüz bir tarih yok. Türkiye gazetesinin haberine göre sistemin ne zaman devreye gireceği ve ayrı kontrol noktalarının ilk aşamada hangi ülkelerde kurulacağı konusunda kesinleşmiş bir takvim bulunmuyor. Çiftçi de kimlikle seyahatin "gündemde" olduğunu söylemekle yetindi. Konunun bir sonraki adresi belli: Bakan'ın açıklamasına göre Ekim ayında Ankara'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde TDT Liderler Zirvesi yapılacak ve Astana'da ele alınan başlıklar liderler düzeyinde de masaya gelecek. Yani ayrı kapı ve kimlikle geçiş için asıl kararın zirveden çıkması bekleniyor.

Hangi Türk devletlerine kimlikle gidilebiliyor, hangilerine pasaport şart?

Bugün Türk vatandaşı yeni tip çipli kimlik kartıyla TDT üyeleri arasında yalnızca Azerbaycan'a, gözlemci üyeler arasında ise KKTC'ye gidebiliyor. Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan vize istemiyor ama pasaport şart. Havayolu şirketlerinin güncel seyahat rehberlerine göre tablo şöyle:

Örnek alınan Azerbaycan modeli beş yıldır işliyor. Kimlikle seyahat protokolü 10 Aralık 2020'de Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Bakü ziyaretinde imzalandı, 1 Nisan 2021'de yürürlüğe girdi; vizesiz kalış süresi de 30 günden 90 güne çıkarıldı. Bu düzende sınır kapısında pasaport yerine çipli kimlik kartı gösteriliyor, giriş-çıkış damgası ise iki dilli bir forma basılıyor ve yolcu bu formu ülkede kaldığı sürece yanında taşıyor. Aynı formülün Astana, Bişkek ve Taşkent'e taşınması için beş ülkenin ayrı ayrı protokol imzalaması ve sınır sistemlerinin yeni nesil kimlikleri okuyacak hale getirilmesi gerekiyor.

Pasaport hattı, Astana'daki toplantının tek başlığı değildi. Çiftçi, TDT bünyesinde Suçla Mücadele Konseyi kurulmasını ve bunun ileride Interpol-Europol benzeri bir Türkpol'e dönüşmesini teklif etti; dört ülkenin bakanları teklife olumlu baktı. Aynı ziyarette Türkiye ile Kazakistan arasında Geri Kabul Anlaşması imzalandı. Toplantı öncesinde de İçişleri Bakanlığı, teşkilatın üyeleri arasında düzensiz göç, yasa dışı bahis ve yeni nesil suç örgütleriyle mücadelede iş birliğinin güçlendirildiğini duyurmuştu. TDT'nin beş tam üyesi Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan; Türkmenistan, Macaristan ve KKTC ise gözlemci statüsünde bulunuyor.