Japonya'nın güneyindeki Sakurajima yanardağı kül sütununu göğe savururken, aynı günlerde İtalya'da Etna ve Guatemala'da Fuego da püskürüyor. Hepsinin üstüne, dört gün önce Endonezya'da Anak Krakatau patladı ve tek başına 2.300 uçuşu iptal ettirdi. Sosyal medyada "Ateş Çemberi uyandı" başlığıyla dolaşan görüntüler tam da bu kuşağa ait. Peki gerçekten dünyanın altında olağandışı bir şey mi oluyor?
Sakurajima nerede, ne zamandır patlıyor?
Sakurajima, Japonya'nın Kyushu adasında, Kagoşima kentinin hemen karşısında duruyor. Yanardağ ağustos ayının başından beri aralıksız faal. Bu dönemde krater ağzından 2,2 kilometre yüksekliğe kadar kül sütunları yükseldi, kraterden 600 metre uzağa kaya blokları fırladı ve piroklastik akıntılar oluştu. Japon yetkililer uyarı seviyesini beş kademeli ölçekte 3'te tutuyor; Minamidake ve Showa kraterlerinin 2 kilometre yakınına girilmemesi isteniyor.
Haberimizdeki görüntüde külün şehre nasıl indiği görülüyor: caddeler grileşiyor, araçlar farlarını yakıyor, gökyüzü öğle vakti kararıyor.
İtalya ve Guatemala'da durum ne?
Etna, 6 Eylül itibarıyla kül püskürtmeye devam ediyor; volkanik kül uyarı merkezi külün 4.600 metreye kadar yükselip güneye doğru sürüklendiğini bildirdi. Sicilya'nın diğer ucundaki Stromboli ise çok daha uzun soluklu bir hikâye: bu yanardağın kesintisiz püskürmesi 1934'ten beri sürüyor. İtalyan Jeofizik ve Volkanoloji Enstitüsü'nün ağustos bülteninde kuzey krater bölgesinden üç ayrı lav taşması kaydedildi.
Guatemala'daki Fuego, ağustos başında ülkeyi alarma geçirdi. Yetkililer ikinci en yüksek tehlike seviyesini ilan etti, 1.699 kişi tahliye edildi, kül 6 kilometre yüksekliğe ulaştı. 4 Eylül itibarıyla alarm seviyesi turuncuda; kubbeden zayıf ve orta şiddette patlamalar, aralıklı kül salınımı sürüyor.
| Volkan | Ülke | Durum | Alarm |
|---|---|---|---|
| Sakurajima | Japonya | Ağustos başından beri faal, kül 2,2 km | Seviye 3 / 5 |
| Etna | İtalya | Kül 4.600 metreye çıktı (6 Eylül) | Faal |
| Stromboli | İtalya | 1934'ten beri kesintisiz, lav taşması | Faal |
| Fuego | Guatemala | 1.699 tahliye, kül 6 km | Turuncu |
| Anak Krakatau | Endonezya | 25 saat sürdü, kül 15 km, 2.300 uçuş iptal | Yüksek risk |
| Semeru | Endonezya | Aynı gün patladı, kül zirvenin 1 km üstüne çıktı | Faal |
Endonezya'da ne oldu, Anak Krakatau neden bu kadar büyük?
Bu haberin en ağır olayı aslında Endonezya'da yaşandı. Sunda Boğazı'ndaki Anak Krakatau, 6 Eylül sabaha karşı 03.53'te patladı ve püskürme 25 saat aralıksız sürdü. Patlamanın sesi 700 kilometre öteden duyuldu.
Kül sütunu Java üzerinde 6 bin metreye, Sumatra üzerinde 15 bin metreye kadar yükseldi. Kül başkent Cakarta'nın bazı bölgelerine ve Sumatra'nın güneyindeki Lampung eyaletine indi; okullar kapatıldı.
Havacılık faturası ağır oldu: sekiz havalimanı kapandı — aralarında Cakarta'nın iki büyük havalimanı Soekarno-Hatta ve Halim Perdanakusuma da var. Yaklaşık 2.300 uçuş iptal edildi, InJourney'in işlettiği dört havalimanında 268.539 yolcu mahsur kaldı. Endonezya Jeoloji Kurumu başkanı, önümüzdeki günlerde yeni patlamaların ihtimalinin yüksek olduğunu söyledi. Şu ana kadar can kaybı bildirilmedi.
Anak Krakatau'nun adı boşuna tanıdık gelmiyor: 1883'te aynı bölgedeki Krakatau'nun patlaması modern tarihin en ölümcül volkanik felaketlerinden biriydi. Bugünkü dağ, o patlamanın ardından denizden yükselen "Krakatau'nun çocuğu".
Aynı gün, Anak Krakatau'ya 850 kilometre uzaktaki Doğu Java'da Semeru de püskürdü; kül sütunu zirvenin yaklaşık 1 kilometre üstüne çıktı.
Aynı anda kaç volkan patlıyor?
İşin şaşırtıcı tarafı burada: dünyada her gün ortalama 40 ila 50 yanardağ faaldir. Bu, jeolojinin olağan hâli. Sakurajima, Etna, Stromboli ve Fuego zaten gezegenin en inatçı biçimde püsküren dağları arasında — bazıları on yıllardır ara vermiyor. Uzmanların aynı günlerde faal olarak saydığı liste bu dördüyle de sınırlı değil; Endonezya'da Krakatau, Semeru, Ibu ve Dukono, Ekvador'da Reventador da etkinliğini sürdürüyor.
Yani "aynı anda üç kıtada volkan patlıyor" cümlesi doğru. Ama bu cümlenin ardına "demek ki dünyanın merkezinde bir şey oluyor" eklemek, bugüne kadar hiçbir bilimsel veriyle desteklenmedi. Farklı levha sınırlarındaki yanardağların birbirini tetiklediğine dair kanıt yok; her biri kendi magma odasının basıncıyla hareket ediyor.
"Ateş Çemberi" ne demek?
Ateş Çemberi, Büyük Okyanus'u at nalı gibi saran ve dünyanın faal yanardağlarının yaklaşık dörtte üçünü barındıran kuşağın adı. Japonya da Guatemala da bu kuşağın üzerinde. Levhaların birbirinin altına daldığı bu hatta deprem ve volkan üretimi süreklidir; bugün olan, kuşağın binlerce yıldır yaptığı işin ta kendisi. İtalya ise çemberin dışında, Afrika ve Avrasya levhalarının sıkıştırdığı ayrı bir hatta yer alır — bu da üç patlamanın ortak bir sebebi olmadığının en somut göstergesi.
Türkiye'yi etkiler mi?
Doğrudan bir tehdit söz konusu değil. Japonya'daki kül bulutu bölgesel kalıyor, uçuş rotalarını etkiliyor ama atmosferi Türkiye'ye taşıyacak ölçekte bir püskürme yaşanmadı. Küresel iklimi etkileyecek düzeyde bir patlama için kükürt dioksitin stratosfere ulaşması gerekir; şu ana kadar bu dördünde de böyle bir ölçek bildirilmedi.
