Afganistan'ın batısındaki Herat vilayetinde Türkmenistan'dan başlayıp Afgan topraklarından geçerek Pakistan ve Hindistan'a uzanan TAPI doğalgaz boru hattının döşeme çalışmalarını gösteren bir video dolaşıma girdi. Boru hattının yanında duran, Arapça konuşan bir sunucu projeyi anlatıyor ve Afganistan'ın bu hattan yılda yaklaşık 500 milyon dolar gelir elde edeceğini söylüyor. Sunucu, Herat vilayetinde olduklarını belirtiyor. Haberdeki videoda konuşmanın ilk bölümü Türkçe altyazıyla izlenebiliyor.
TAPI doğalgaz boru hattı nedir, nereden geçiyor?
TAPI, adını geçtiği dört ülkeden alıyor: Türkmenistan, Afganistan, Pakistan ve Hindistan. Planlanan hat yaklaşık 1.800 kilometre uzunluğunda; Türkmenistan'ın gaz sahalarından çıkan gazı yılda 33 milyar metreküpe kadar taşıması hedefleniyor. Türkmen kaynaklı bilgilere göre hattın yaklaşık 774 kilometresi Afganistan'dan, 826 kilometresi Pakistan'dan geçiyor ve Hindistan sınırında bitiyor. Projenin temeli 2015 Aralık'ında Türkmenistan'ın Mary kentinde atılmıştı.
TAPI'nin Herat bölümü ne durumda?
Türkmen yetkililer, Türkmenistan sınırındaki Serhetabat'tan Herat'a uzanan bölümün yaklaşık yüzde 80'inin tamamlandığını açıkladı. TAPI Boru Hattı Şirketi'nin Genel Müdürü Muhammetmyrat Amanov, Aşkabat'taki petrol ve doğalgaz fuarında yaptığı açıklamada yaklaşık 150 kilometrelik güzergâhın hazırlandığını, 124 kilometre boyunca boruların kaynaklanıp birleştirildiğini ve nehir ile yol geçişlerinin yaklaşık yüzde 75'inin bittiğini söyledi; basınç testleri bölüm bölüm sürüyor. Hat Herat'ın eteklerine ulaştı, kentin içine ve sanayi parkına uzatılması için Afgan ortaklarla çalışılıyor. Amanov bölümün 2026 sonunda devreye alınmasını bekliyor.
Türkmengaz Başkanı Maksat Babayev ise Afganistan'a ilk gaz sevkiyatının 2027'nin ortasında başlayabileceğini, miktarların henüz netleşmediğini ve bunun Afganistan'ın gazı almaya hazır olmasına bağlı olduğunu belirtti. Afgan tarafında TAPI Koordinasyon Ofisi Başkanı Mohammad Nazim Samoon da hattın Kandahar'a uzatılması için ek yatırım gerektiğini söyledi.
Afganistan boru hattından yılda ne kadar kazanacak?
Videodaki sunucu, gelir ve geçiş ücretlerinin yılda yaklaşık 500 milyon dolara denk geleceğini söylüyor. Rakam kaynağa göre değişiyor: Afgan yönetimine yakın bir yayın yıllık 400-500 milyon dolarlık geçiş ücreti öngörüyor, Türkmen kaynaklı bir değerlendirmede ise geçiş ve ilgili gelirlerle Afganistan için yılda 1 milyar doları aşan bir tutardan söz ediliyor; aynı değerlendirme Pakistan için 200-250 milyon dolar öngörüyor. Bu rakamların hiçbiri bağımsız bir kaynaktan doğrulanmış değil, ücretin nasıl hesaplanacağı da açıklanmadı. Pakistan ve Hindistan'a uzanan bölümlerin yapım durumu da bu açıklamalarda yer almıyor.
Türkiye'nin Afganistan hattıyla bağlantısı ne?
Türkiye de Türkmenistan üzerinden Afganistan'a uzanan koridorda yer alıyor: Resmi Gazete'de yayımlanan bir kararla TCDD Taşımacılık, Türkiye'den İran ve Türkmenistan üzerinden Afganistan'a insani yardım malzemesi taşımakla görevlendirilmişti. Ankara'nın Kabil'le teması da sürüyor; MİT Başkanı İbrahim Kalın Eylül'de Afganistan'da Taliban yönetiminin savunma ve içişleri bakanlarıyla görüşmüştü.
