İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun canlı yayında söylediği bir cümle, X'te bugün yüz binlerce kişiye ulaşan bir kesitle yeniden dolaşıma girdi: "Üst düzey yetkilileri de hedef aldık; tiran Hamaney'den Besic mensuplarının aile üyelerine kadar." Bir devletin başbakanı, kamera karşısında, düşman saydığı örgütün mensuplarının ailelerini hedef aldığını kendi ağzıyla söylüyor. Aile üyeleri, yani anneler, babalar, çocuklar savaşçı değil sivildir; sivillere kasten saldırmak Cenevre Sözleşmeleri'ne ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni kuran Roma Statüsü'ne göre savaş suçudur. Kesiti Türkçe altyazısıyla haberimizde izleyebilirsiniz.
Netanyahu tam olarak ne dedi?
Kesitte Netanyahu İngilizce konuşuyor; sözleri kelimesi kelimesine şöyle: "…rejim. Binlerce mensubunu öldürdük ve onları nerede olurlarsa olsunlar avlayabildiğimizi kanıtladık. Saklanacak yerleri yok. Üst düzey yetkilileri de hedef aldık: tiran Hamaney'den başlayarak Besic mensuplarının aile üyelerine kadar." Besic, İran'da Devrim Muhafızları'na bağlı gönüllü milis gücü; "tiran Hamaney" ile kastedilen, savaşın ilk saldırılarında öldürülen dini lider Ali Hamaney. Aile üyeleri demek anneler, babalar ve çocuklar demek: Netanyahu, Besic mensuplarının annelerini, babalarını ve çocuklarını hedef aldıklarını kendi ağzıyla söylüyor.
Yazılı metin ile konuşma neden farklı?
Başbakanlık Ofisi'nin aynı açıklama için yayımladığı yazılı İngilizce metinde bu cümle şöyle: "Rejimin üst düzey yetkililerini, tiran Hamaney'den Devrim Muhafızları ve Besic'in üst kademesine kadar etkisiz hale getirdik." Yani yazılı metinde "üst kademe" var, "aile üyeleri" yok. Kamera karşısında söylenen ise "aile üyeleri". Farkı önemli kılan şu: yazılı metin dünyaya sunulan resmî kayıt, konuşma ise ağızdan kaçan gerçek. Kesitteki sözleri üç ayrı ses tanıma modeliyle ayrı ayrı çözdük; üçü de "family members" (aile üyeleri) ifadesinde birleşiyor.
| Konuşma (canlı yayın) | Yazılı açıklama (Başbakanlık Ofisi) |
|---|---|
| "Binlerce mensubunu öldürdük" | "Binlerce mensubunu etkisiz hale getirdik" |
| "Tiran Hamaney'den Besic mensuplarının aile üyelerine kadar" | "Tiran Hamaney'den Devrim Muhafızları ve Besic'in üst kademesine kadar" |
| "Saklanacak yerleri yok" | "Saklanacak yerleri yok" |
Neden savaş suçu?
Savaş hukukunda hedef alınabilecek olan, çatışmaya doğrudan katılan kişilerdir. Bir milis mensubunun eşi, annesi ya da çocuğu çatışmaya katılmadığı sürece sivildir ve saldırıdan korunur. Roma Statüsü'nün 8. maddesi "sivil nüfusa ya da çatışmaya doğrudan katılmayan sivillere kasten saldırı düzenlemeyi" savaş suçu sayar. Netanyahu'nun sözleri, hedef seçiminin bir hata değil politika olduğunu anlatıyor: "hedef aldık". Uluslararası Ceza Mahkemesi zaten Netanyahu ve dönemin Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında Gazze'de savaş suçu ve insanlığa karşı suç şüphesiyle tutuklama kararı çıkarmıştı; İsrail Roma Statüsü'ne taraf olmadığı için kararı tanımıyor.
Sosyal medyada ne oldu?
Kesiti paylaşan hesap "Tüm dünyanın önünde savaş suçu işlediğini itiraf etti" notunu düştü; gönderi saatler içinde 330 binden fazla kez izlendi. Altına Uluslararası Adalet Divanı etiketlenerek "insanlığa karşı suçlardan aranıyor" afişleri, yapay zekâ ile üretilmiş turuncu tulumlu Netanyahu görselleri bırakıldı. Aynı Netanyahu bu hafta, Gazze'yi askerlerin ağzından anlatan NAZA belgeseli üzerine "orduyu karalayanların" vatandaşlıktan çıkarılması için yasa tasarısı hazırlayacağını açıklamıştı. Kendi ağzından çıkan bu sözler içinse henüz bir açıklama yok.
