Fon soruşturması 15 Eylül'de Pusula Portföy'ün bazı fonlarda yatırımcıya ödeme yapamadığını duyurmasıyla görünür oldu ve Eylül ortasından bu yana ülkenin gündemini belirliyor. İstanbul Post'un hazırladığı yaklaşık 11 dakikalık videoda önce fonların ne olduğu ve fon şirketlerinin ne yaptığı anlatılıyor; ardından 15 Eylül'den 1 Kasım'a soruşturmanın bütün aşamaları sırayla, rakamlarıyla veriliyor. Videonun tamamı haberin başında; aynı hikâyenin yazılı özeti aşağıda.
Videoda ve bu haberde adı geçen hiç kimse hakkında mahkeme kararı yok. Gözaltı, tutuklama ve mal varlığı tedbiri soruşturma aşamasıdır, hüküm değildir. Rakamların bir kısmı basına yansıyan bilgilere dayanıyor ve öyle aktarılıyor.
Yatırım fonu nedir, fon şirketleri ne yapar?
Yatırım fonu, çok sayıda yatırımcının parasının tek bir havuzda toplanıp uzman bir şirkete yönettirilmesidir. Yatırımcı tek tek hisse ya da tahvil seçmek zorunda kalmaz; para fona girer, karşılığında katılma payı alır. Fon kazanırsa pay değeri yükselir, kaybederse düşer.
Fonu kuran ve yöneten kuruluş portföy yönetim şirketidir. Şirket SPK'ya başvurur, izin çıkarsa fon satışa açılır; SPK bütün zincirin denetleyicisidir. Yatırımcının parası şirketin kasasına değil, saklayıcı kuruluşa, yani çoğunlukla bir bankaya gider ve fon varlıkları şirketin kendi mal varlığından ayrı tutulur. Alım satım TEFAS adlı ortak elektronik platformda yapılır. Portföy yönetim şirketi parayı elinde tutmaz, yalnızca yatırım talimatı verir; karşılığında fondan küçük bir yönetim ücreti alır.
Fon soruşturmasında savcılık hangi iki şüpheye bakıyor?
Soruşturmanın özündeki şüphe iki soruya dayanıyor ve ikisi de şimdilik birer şüphe. Birincisi eş zamanlı hareket: hisselerle fonlar aynı saatlerde, aynı yönde işlem yapıyorsa bu rastlantı mı, fiyatı yönlendirme mi? İkincisi haberli çıkış: karar öncesi bilgi sahibi olanlar parasını fondan çekmiş mi?
Fon soruşturması ilk günden bugüne nasıl gelişti?
- 15-17 Eylül: Pusula Portföy ödeme yapamadığını açıkladı. 17 Eylül'de SPK, Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus ve Bulls Portföy'ün 131 fonunda TEFAS'ta alım satımı durdurup tasfiyeye karar verdi; fonlarda 455.758 yatırımcı vardı, büyüklük yaklaşık 18 milyar dolar olarak aktarıldı. Aynı gün Mali Suçlarla Mücadele ekipleri Tera Holding'in Maslak'taki merkezine girdi ve Genel Müdür Yardımcısı İbrahim Bekci gözaltına alındı; Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız tutuklandı. Ertesi gün Borsa İstanbul'da sert satış yaşandı, 627 hisseden 119'u taban fiyattan kapandı.
- 18 Eylül: Adalet Bakanı Akın Gürlek ilk bilançoyu açıkladı: dört tutuklama, 51 kişiye yurt dışı yasağı ve mal varlığı tedbiri, spekülatif paylaşım yapan 246 hesaba erişim engeli. Bakırköy'de piyasayı sosyal medyadan manipüle ettiği iddiasıyla 16 kişi tutuklandı.
- 22-25 Eylül: Beş üst yönetici tutuklandı: Emre Tezmen (Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı), Emre Alkin ve Kerem Alkin (Tera yönetim kurulu üyeleri), Alper Öztürk (Tera Portföy Genel Müdürü) ve Serdar Turhan (Pusula Holding Yönetim Kurulu Başkanı). Soruşturmadaki zanlı sayısı bir gecede 60'a çıktı; 24 Eylül'de 14 tutuklamayla cezaevindeki şüpheli sayısı 23'e yükseldi, ertesi gün Erkan Kilimci de tutuklananlar arasına katıldı.
- 26-28 Eylül: Bakan Gürlek, 46 şirketin, 18 fonun ve 42 gerçek kişinin mal varlığına tedbir konduğunu duyurdu. Fon hesaplarında dondurulan tutar 387 milyon lirayı buldu; basına yansıyan bilgilere göre Yarız'a ait olduğu aktarılan 105 milyon liralık varlık ve Tera Portföy üzerinden bir bankaya 257 milyon liralık transfer girişimi de vardı. 28 Eylül'de SPK'nın yeni değerlendirmesiyle 46 şirketin tedbiri kaldırıldı, gerçek kişilere yönelik tedbirler sürdü.
- 29-30 Eylül: Cumhurbaşkanı Erdoğan, tasfiyeyi koordine etmek üzere Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında tam yetkili bir kurul kurduğunu ve Devlet Denetleme Kurulu'nu görevlendirdiğini açıkladı. 30 Eylül'de BDDK, üç yatırım bankası (Tera, Hedef, Destek) ile iki faktoring şirketinde (Tera Finans, Destek Finans) kâr payı hariç ortaklık haklarının TMSF'ye devredildiğini duyurdu. Beykoz Acarkent'teki, Yarız ve Turhan'a ait olduğu belirlenen ama üçüncü kişiler adına kayıtlı beş villaya (yaklaşık 1,2 milyar lira) tedbir kondu. Tutuklu sayısı 56'ya çıktı.
- 3-7 Ekim: 3 Ekim'de 20 şüpheli daha tutuklandı ve tutuklu sayısı 85'e çıktı; yeni tutuklananlar arasında şarkıcı Nil Özalp ile borsacı Burak Sevindik de vardı. Savcılar 2024'ten bu yana hisse ve fon hareketlerini inceledi; resmî açıklamalarda işlem yapılan şüpheli sayısı 207 ile 217 arasında verildi, 98 kişi adli kontrol şartıyla dışarıda kaldı.
- 11-14 Ekim: Basına yansıyan bilgilere göre üç fondan 100 milyon liranın üzerinde kâr sağlayan 141 gerçek kişi ile 73 şirketin, yani 214 hesabın üzerine 187 milyar 653 milyon liralık bloke konuldu; TMSF iade ihtarı başlattı. 1-16 Eylül'de iki fondan 440 kişinin 401 milyar liralık çıkışı haberli çıkış şüphesiyle inceleniyor (Tera'da 168 kişi 335,9 milyar lira, Pusula'da 272 kişi 65,4 milyar lira). 13 Ekim'de İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 141 kişilik tedbir listesinin doğru olmadığını açıkladı; mal varlığı tedbiri süren şüpheli sayısı 109. 14 Ekim'de Tera Yatırım Teknoloji Holding'e TMSF kayyum olarak atandı; Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında soruşturma izni verdi.
- 20-23 Ekim: SPK Başkanı Mahmut Sütçü'nün görevden ayrılması Resmî Gazete'de kesinleşti, Gönül de Kamu Gözetimi Kurumu Başkanlığı'ndan alındı; Şimşek fonlardan enflasyonun üzerinde 10 milyon lira ve üzeri kazanç sağlayanlara gönüllü iade çağrısı yaptı. 22 Ekim'de TBMM fon tasfiyesi kanununu kabul etti: tasfiye SPK gözetiminde tek çatıda toplanıyor, net yatırım tutarı enflasyonla güncelleniyor, ara ödeme tavanı hesap başına 1 milyon lira. 22-23 Ekim'de 31 kişilik gözaltı listesinin tamamı yakalandı, aralarında eski milletvekili Ertan Aydın da vardı; adliyeye sevk edilen 15 şüpheliden 11'i tutuklandı, dördü ev hapsiyle serbest bırakıldı.
- 27-28 Ekim: SPK, Tera Yatırım Menkul Değerler'in bütün faaliyet izinlerini iptal edip tasfiyeye karar verdi; 51 kişi ile dört şirkete iki yıl işlem yasağı getirildi, 50 kişi hakkında suç duyurusu yapılacağı bildirildi, 31 lisans iptal edildi. 28 Ekim'de Başsavcılık, delillerin yeniden değerlendirilmesi gerekçesiyle Pasifik Holding'in üç yöneticisinin mal varlığı tedbirini kaldırdı; bu beraat anlamına gelmiyor, soruşturma sürüyor.
- 29-31 Ekim: Fon Koordinasyon Kurulu'nun açıklamasına göre tasfiye sürecindeki fon sayısı 131'den 38'e indi, 71.899 hesaba 68 milyar lira ödendi. 30 Ekim'de Atlas, Pusula ve Tera Portföy'ün yedi fonunda ara ödemeler başladı: 235.705 yatırımcıya 29,3 milyar lira; toplam ödeme 97,3 milyar liraya, ödeme alan yatırımcı sayısı yaklaşık 300 bine ulaştı. 30 Ekim gecesi Başsavcılık, Bulls Yatırım Menkul Değerler Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Akkaya ile Lydia Holding Yönetim Kurulu Başkanı Enver Çevik'in mal varlığına tedbir koydu. 31 Ekim akşamı soruşturma Borsa İstanbul'un en üst koltuğuna uzandı: Genel Müdür Korkmaz Enes Ergun gözaltına alındı; Başsavcılık örgüte üye olma ve rüşvet iddialarını dile getirdi. Bunlar iddia aşamasında, tutuklama kararı da hüküm de yok.
Fon soruşturmasında kaç kişi tutuklandı, bugün tablo ne?
Tutuklu sayısı resmî olarak en son 3 Ekim'de 85 olarak açıklandı; 23 Ekim'de 11 kişi daha tutuklandı. Güncel toplam açıklanmadığı için tek bir rakam vermiyoruz. Şirket tarafında rakam, kullanılan araca göre değişiyor: 46 şirketin mal varlığına tedbir kondu ve sonra kaldırıldı; beş şirketin ortaklık hakları TMSF'ye geçti; bir holdinge kayyum atandı; bir aracı kurumun bütün izinleri iptal edildi. Fon tarafında 131 fon tasfiyeye alındı, yaklaşık 300 bin yatırımcıya 97,3 milyar lira ödendi.
Yatırımcıya geri ödemeler kimin parasıyla yapılıyor?
Geri ödemelerin tamamı fonlardan çıkarılan ve el konulan paralardan karşılanıyor. Hazine'den fonlara kaynak aktarılması söz konusu değil ve olmayacak; el konulan varlıklar ile iade alınan paralar fonların ödemelerini fazlasıyla karşılıyor.
Videonun kapsadığı dönemden sonra neler oldu?
Gelişmeler 1 Kasım'dan sonra da sürüyor. Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı'ya fon soruşturmasında yurt dışı çıkış yasağı ve imza şartı getirildi, Borsa İstanbul'un başına vekaleten Atila Türeli getirildi, Umut Güner hakkında tutuklama yerine adli kontrol kararı verildi. Eski Ağrı Belediye Başkanı Savcı Sayan'ın BDDK Başkanı'na yönelttiği sorular ise ayrı bir haberde. Soruşturma sürüyor ve adı geçen kimse hakkında bir hüküm yok; yeni gelişmeleri bu haberde ve fon başlıklı haberlerimizde veriyoruz.
