İsrail Başbakanlığı, ABD'nin İsrail'e verdiği yaklaşık 4 milyar dolarlık yıllık askeri yardımı kesme kararını 6 Kasım Cuma günü doğruladı. Kudüs'ten gelen ilk resmî yanıt ise İsrail ABD yardım kesintisi konusunda, Trump'ın kararı duyurmasından üç gün sonra geldi. Başbakanlık adına Doron Spielman, bir ABD televizyonuna yaptığı açıklamada kesintiye itiraz etmedi; tersine, iki ülke ilişkisinin artık başka bir zemine taşındığını anlattı.
İsrail ABD yardım kesintisine İsrail Başbakanlığı ne dedi?
Doron Spielman, Trump'ın açıklamasının ardından konuştu ve İsrail ABD yardım kesintisini doğrulayan bir tablo çizdi. Spielman'a göre İsrail güçlü ve istikrarlı bir ekonomiye sahip. Aldığı askeri yardımı da kendini savunmak ve ABD ile Batılı ülkelerin düşmanlarına karşı mücadele etmek için kullandığını söyledi. Kudüs, İsrail ABD yardım kesintisini bir kopuş olarak değil, ilişkinin yeni biçimi olarak çerçeveledi.
İsrail ABD yardımı ne kadar, ne zaman bitiyor?
Konuşulan rakam yaklaşık 4 milyar dolar ve bu para İsrail'e her yıl giden askeri yardımı kapsıyor. Trump, 3 Kasım'da, yani ABD ara seçimlerinin yapıldığı gün, “Artık İsrail'e para vermeyeceğiz” dedi. Aktarılanlara göre İsrail ABD yardımının yıl sonuna kadar durdurulması öngörülüyor. Rakam, 2016'da imzalanan ve yılda yaklaşık 3,8 milyar dolarlık askeri yardımı öngören on yıllık mutabakatı akla getiriyor; ancak kesintinin bu anlaşmayla ilişkisi, elimizdeki açıklamalarda anlatılmıyor.
Kudüs “yardım” yerine hangi kelimeyi seçti?
Seçilen kelime “ortaklık” oldu. Spielman, ilişkinin ABD'nin yardım düzeyinden iki ülkenin ortaklığı düzeyine geçtiğini söyledi. Yani Başbakanlığın dilinde İsrail ABD yardım kesintisiyle biten bir destek değil, değişen bir ilişki biçimi var. Bu çerçeve, İsrail'in ABD yardımı kesintisine verdiği ilk resmî yanıtın özü. Açıklamada Trump'a ya da Washington'a yönelik bir tepki ya da itiraz yer almıyor.
ABD İsrail yardım kesintisinin kapsamı belli mi?
Hayır. ABD İsrail yardım kesintisinin kapsamı, gerekçesi ve takvimi hâlâ net değil. Trump “yıl sonu” sinyali verdi ama kesin bir başlangıç tarihi, kesilecek kalemlerin dökümü ya da kararın hukuki dayanağı açıklanmadı. Başbakanlığın açıklaması da bu boşlukları doldurmadı. Yardımın hangi savunma başlıklarını etkileyeceği, mevcut anlaşmaların nasıl sonlandırılacağı ve kesintinin yerine bir düzenleme gelip gelmeyeceği sorularının resmî bir cevabı elimizde yok.
İsrail ABD yardım kesintisi İsrail için ne anlama geliyor?
İsrail ABD yardım kesintisi uygulanırsa İsrail, yıllık 4 milyar dolarlık askeri finansmanı kendi bütçesiyle ya da başka kaynaklarla karşılamak zorunda kalacak. Spielman'ın “güçlü ekonomi” vurgusu da bu noktaya işaret ediyor: Kudüs, yardımın bitmesinin altından kalkabileceği mesajını veriyor. Bunun nasıl yapılacağına dair somut bir plan ise paylaşılmadı.
Trump'ın bu çıkışını daha önce Washington'dan Trump'ın İsrail yardımı çıkışı haberimizde, Vance'in seçim yenilgisini İsrail ilişkisiyle bağlayan sözlerini de Vance'in seçim yenilgisi değerlendirmesi haberimizde anlatmıştık.
— Necip Fazıl Kısakürek
